Vài băn khoăn về hình “Trường cho trẻ mồ côi COVID” (Nguyễn Thúy Uyên Phương)

Lượt xem: 426

“…Và điều khiến mình băn khoăn, là mô hình “orphanage" hay "residential care" này trong thời gian gần đây đã được nhiều tổ chức bảo vệ trẻ em quốc tế chỉ ra rằng đó không phải là giải pháp tốt và đúng nhất cho trẻ em bị tổn thương…”

chamsoc_treem

Sáng nay, mình đọc được tin một tập đoàn lớn xây trường cho trẻ em mồ côi trong đại dịch. Mình cũng biết vài dự án tương tự nữa đang trong quá trình hình thành. Trước hết, mình muốn nói rằng mình luôn dành sự trân trọng và ngưỡng mộ cho những người đã quyết định khởi xướng và dấn thân cho ý tưởng rất cao đẹp nhưng cũng đầy thách thức này. Và những băn khoăn dưới đây của mình không nhằm mục đích "ném đá vào hội nghị", mà là để góp thêm một góc nhìn giúp những hoạt động hỗ trợ trẻ em này mang lại lợi ích bền vững nhất. (Bài dưới đây sẽ hơi dài, để trình bày được đầy đủ rõ ràng với một chủ đề nhạy cảm, mong mọi người chịu khó đọc)

Cho đến nay, mình vẫn chưa đọc được đề án cụ thể của những dự án xây trường này mà chủ yếu biết tin qua báo chí và mạng xã hội. Qua các thông tin mình có, thì về bản chất, những dự án này gần với mô hình "mái ấm"/ "nhà cho trẻ mồ côi" (orphanage) hoặc "residential care" (làng cư trú cho trẻ mồ côi) hơn là trường học (school). (Nếu mình hiểu sai, xin cho mình hay). Sở dĩ mình nhận định như vậy là bởi vì các dự án này có chung những đặc điểm sau:

- Quy tụ các em lại thành một cộng đồng riêng, có quy mô tương đối lớn.

- Không chỉ dạy học, mà còn nuôi ăn ở, chăm sóc đến lớn.

Và điều khiến mình băn khoăn, là mô hình “orphanage" hay "residential care" này trong thời gian gần đây đã được nhiều tổ chức bảo vệ trẻ em quốc tế chỉ ra rằng đó không phải là giải pháp tốt và đúng nhất cho trẻ em bị tổn thương. Save The Children - tổ chức hàng đầu thế giới về các hoạt động nhân đạo cho trẻ em còn có cả một chiến dịch vận động các tình nguyện viên không tham gia tình nguyện cho các mái ấm/ trại mồ côi. (Mình có dẫn nguồn cuối bài). Vì sao vậy?

- Nhiều nghiên cứu đáng tin cậy đã chỉ ra rằng, những trẻ em trưởng thành trong môi trường này thường gặp các vấn đề lâu dài về phát triển cảm xúc-nhận thức và rối loạn tâm lý. (Nếu ai cần các nghiên cứu này mình có thể gửi nguồn).

- Mô hình này không thực sự giải quyết được thiếu hụt lớn nhất của các em: là có một gia đình riêng quan tâm đến mình một cách riêng biệt. Nó còn có thể khiến các em bị tách khỏi "gia đình mở rộng" (extended family, tức họ hàng, người thân ngoài cha mẹ) và trở thành một cộng đồng "khác biệt".

- Chi phí cho một trẻ em trong mô hình này cao gấp 10 lần chi phí của các mô hình hỗ trợ có tính chất gần với gia đình hơn (family setting), như là nhận con nuôi hoặc cha mẹ đỡ đầu. (Xem bài của Financial Times mà mình dẫn bên dưới).

- Việc dùng tình nguyện viên ngắn hạn đến dạy học để giảm chi phí hoặc đến chơi với các em, như mình nói ở trên, đã được các tổ chức quốc tế lên tiếng là "lợi bất cập hại". Vì nó gây ra cho các em một vấn đề gọi là "fake attachment" (sự gắn bó giả tạo). Nhiều em rơi vào trạng thái hụt hẫng, có những vết thương tâm lý lớn sau khi một tình nguyện viên mà em yêu thương, gắn bó rời đi, sau đó phải mất nhiều thời gian để chữa lành.

ĐÁNG LƯU Ý LÀ: Những vấn đề nêu trên không chỉ được nhận thấy ở những mô hình được quản lý kém, mà cả những mô hình được quản lý tốt, có cơ sở vật chất sạch đẹp.

Đến đây, chắc bạn sẽ thắc mắc: "Vậy chả lẽ không làm gì hết, cứ để mặc cho tụi nhỏ bơ vơ sao?"

THÌ ĐÂY LÀ HIẾN KẾ CỦA MÌNH:

1. Nếu có tài chính và có lòng muốn giúp đỡ các em, xin hãy kết nối, hợp tác với các NGO, NPO uy tín của thế giới về bảo vệ trẻ em. Đừng tự làm một mình vì đây là một vấn đề không chỉ cần đến "trái tim nóng" mà cần cả "cái đầu lạnh" để đi được xa. Các tổ chức này họ có giấy phép, có mạng lưới, có kinh nghiệm. Và không phải chỉ Việt Nam mà trên thế giới cũng có 1 triệu trẻ em mồ côi cha mẹ do Covid, nên cộng đồng bảo vệ trẻ em thế giới cũng đã có những kế hoạch nhất định để giải quyết vấn đề này mà mình có thể tham khảo, nhờ trợ giúp.

2. Xin hãy ưu tiên thực hiện những mô hình bảo trợ mà gần với mô hình một gia đình nhất, chẳng hạn:

- Nếu các em có người thân, họ hàng có thể nhận nuôi dưỡng các em, xin hãy hỗ trợ cho họ để họ là gia đình thứ hai của các em. (Tất nhiên là cần quy trình thẩm định và đồng hành dài hạn).

- Nếu các em không còn họ hàng hoặc họ hàng không đủ tốt, thì có thể cân nhắc mô hình "gia đình đỡ đầu" (có quyền chăm sóc nhưng không có quyền giám hộ) hoặc những mái ấm có quy mô nhỏ như một gia đình ấm áp thôi, đừng chạy theo số lượng để thành một "trại tập trung lớn".

3. Nếu không có lựa chọn khác tốt hơn mô hình orphanage (vì mình biết trong điều kiện của VN thì chuyện đỡ đầu, nhận con nuôi... cũng lắm thứ phức tạp do chưa có hành lang pháp lý rõ ràng), thì sau đây là một số điều nên làm"

- Thay vì tập hợp các em vào một ngôi trường riêng, hãy tài trợ để các em được đi học trong các ngôi trường bình thường, hòa nhập và kết nối với những trẻ em bình thường khác. Điều đó tốt hơn cho các em so với việc học chung với 100 bạn mà cả 100 bạn đều mồ côi giống mình.

- Đầu tư ngân sách để tuyển dụng giáo viên, nhân viên làm việc dài hạn và cam kết gắn bó lâu dài. (Không dùng tình nguyện viên tạm thời, ngắn hạn).

- Đầu tư mạnh cho các chương trình tham vấn tâm lý, chăm sóc sức khỏe tinh thần cho các em. Nuôi ăn ở, nuôi học sẽ là không đủ.

Những bài học và kinh nghiệm mà mình có được ở trên, là nhờ năm qua, mình có cơ hội được làm việc trong một dự án giáo dục cảm xúc và chăm sóc tinh thần cho các trẻ em ở một số mái ấm hiện có ở Việt Nam hiện nay, do một quỹ thiện nguyện Việt-Úc tài trợ. Chính những người lãnh đạo của các mái ấm đó đã giúp mình hiểu ra những khiếm khuyết của mô hình mà họ theo đuổi, và giờ họ đang nỗ lực để cải tiến nó. Có một mái ấm ở Sài Gòn mình thực sự ngưỡng mộ, khi người lãnh đạo mái ấm đó không chỉ đầu tư cho các em đi học ở trường bình thường, mà còn tuyển dụng giáo viên để kèm cặp và đi họp phụ huynh cho các em. Bước vào đó, tụi mình không được chụp một tấm hình nào (để tôn trọng quyền riêng tư về danh tính của các em), và còn phải tuân thủ các nguyên tắc về ứng xử với các em (không được tự ý cho quà, cho kẹo, vuốt ve các em).

Chia sẻ như vậy, để mọi người hiểu rằng, mình không hoàn toàn bài xích mô hình này, mà chỉ muốn chỉ ra những điểm để cải tiến hoặc những lựa chọn tốt hơn nếu có thể. (Và mình cũng đang góp sức làm việc này chứ không phải chỉ ngồi không rồi bình luận!).

Mình hy vọng rằng những hiến kế của mình đến được tay người cần đến. Và mình chúc cho các anh chị, các mạnh thường quân đang ấp ủ các ý tưởng tương tự thật nhiều sức khỏe để sớm đưa ý tưởng thành hiện thực. Điều các anh chị đã khởi đầu là vô cùng đẹp đẽ, rất mong các anh chị bước thêm một bước nữa để những đẹp đẽ này đi được xa hơn!

Nguyễn Thúy Uyên Phương

Nguồn: https://www.facebook.com/nt.uyenphuong/posts/10161222210970558

Tham Khảo:

- Bài của Save The Children UK về mô hình nhà trẻ mồ côi: https://www.savethechildren.org.uk/.../volunteering-in...

- Bài của Financial Time có tựa "Đừng để 1 triệu trẻ em mồ côi vì Covid bị tụt lại phía sau": https://www.ft.com/.../60981a11-135e-4771-a9e1-e97550ca401b