Tại sao Belarus được gọi nền độc tài cuối cùng của Châu Âu? (The Economist)

Lượt xem: 294

“…Với sự ủng hộ của Nga dành cho Belarus vẫn không đổi và phần còn lại của châu Âu đã tẩy chay Lukashenko từ trước, các biện pháp trừng phạt bổ sung này có thể không giúp ích nhiều trong việc thách thức quyền lực của ông Lukashenko…”  

lukashenko02

Quyết định của tổng thống Belarus Alexander Lukashenko buộc một chuyến bay chở khách từ Hy Lạp đến Litva phải hạ cánh ở Minsk, thủ đô Belarus, để bắt giữ một nhà báo trên máy bay đã gây sốc cho thế giới. Nhưng có lẽ mức độ gây sốc sẽ không nhiều như khi bất kỳ lãnh đạo châu Âu nào khác làm như vậy. Sự sẵn sàng đàn áp người dân trong khi không sẵn lòng từ bỏ quyền lực của Lukashenko đã khiến ông nổi tiếng là nhà độc tài cuối cùng của châu Âu. Năm ngoái, ông đã “đánh cắp” một cuộc bầu cử và đàn áp các cuộc biểu tình lớn sau đó. Lukashenko đã cai trị Belarus trong 26 năm qua như thế nào?

Lukashenko được bầu làm tổng thống Belarus vào năm 1994, ba năm sau khi đất nước tuyên bố độc lập khi Liên Xô giải thể. Không giống như các nhà lãnh đạo của các quốc gia thuộc Liên Xô cũ khác, ông đã bảo tồn các di tích của chủ nghĩa cộng sản. Ngày kỷ niệm Cách mạng Tháng Mười năm 1917 vẫn là một ngày lễ quốc gia, và các nhà máy quốc doanh vẫn nằm dưới sự kiểm soát của ông. Sự tiến bộ của nền dân chủ và thị trường tự do đã rất chậm chạp.

Tổng thống có mối quan hệ thân thiết với Nga: nước láng giềng hùng mạnh này đã cung cấp cho Belarus khí đốt giá rẻ và dầu thô có trợ giá, được Belarus đem lọc và bán kiếm lời. Năm 1999, hai nước đã thành lập một “quốc gia liên hiệp” để tăng cường hội nhập kinh tế. Mặc dù ông Lukashenko đã cảnh giác với việc nền độc lập bị ảnh hưởng, sự hỗ trợ của Nga đã giúp duy trì mức sống khá ở đất nước ông — vốn tốt hơn so với nhiều quốc gia thuộc Liên Xô cũ khác — điều giúp xoa dịu công chúng trong nhiều năm qua. 

Tất cả đã thay đổi vào tháng 8 năm 2020 khi ông Lukashenko tuyên bố chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống để giành nhiệm kỳ thứ sáu của mình. Cuộc bỏ phiếu được nhiều người cho là bị gian lận. Một số ứng cử viên đối lập đã bị cấm tranh cử, bao gồm cả Sergei Tikhanovsky, một cựu doanh nhân và vlogger, người vẫn đang ngồi tù. Vợ ông, Svetlana Tikhanovskaya, đứng ra thay vị trí của ông, và bà có lẽ là người chiến thắng hợp pháp. Nhưng Lukashenko tuyên bố rằng ông đã giành được 80% số phiếu bầu.

Khi hàng trăm nghìn người xuống đường biểu tình, cảnh sát đã đáp trả bằng bạo lực. Theo Nash Dom, một tổ chức phi chính phủ Belarus, đến tháng 12, 30.000 người đã bị bắt và hơn 4.000 người tuyên bố đã bị tra tấn. Người biểu tình đã bị làm nhục trên sóng truyền hình nhà nước và trong một số trường hợp bị buộc phải rút lại tuyên bố của họ về cuộc bầu cử hoặc sự tàn bạo của các cơ quan nhà nước. Bà Tikhanovskaya đã phải sống lưu vong ở Litva. Ít nhất bốn người đã chết. Các cuộc biểu tình vẫn tiếp tục, mặc dù số người tham gia giảm dần. Trong những tháng gần đây, tổng thống đã nhắm vào các nhà báo Belarus: tuần trước, 11 nhân viên của Tut.by, một trang tin tức độc lập, đã bị bắt giữ.

Phản ứng của các nhà lãnh đạo châu Âu đối với chế độ chuyên quyền của ông Lukashenko cho đến nay vẫn còn yếu ớt. Một số trong đó, bao gồm thủ tướng Đức Angela Merkel và tổng thống Pháp Emmanuel Macron, đã gặp bà Tikhanovskaya. EU đã áp đặt các biện pháp trừng phạt — đóng băng tài sản và cấm đi lại — đối với 88 người Belarus, bao gồm cả ông Lukashenko. Mỹ có danh sách trừng phạt riêng, dù ngắn hơn.

Sẽ có nhiều hậu quả hơn sau vụ bắt cóc máy bay chở khách. Vào ngày 24 tháng 5, EU đã cấm máy bay của Belarus bay vào không phận của mình và yêu cầu các chuyến bay của châu Âu không được vào không phận Belarus. Họ cũng hứa hẹn các biện pháp trừng phạt kinh tế mới. Nhưng Sergei Lavrov, ngoại trưởng Nga, đã ủng hộ ông Lukashenko. Với sự ủng hộ của Nga dành cho Belarus vẫn không đổi và phần còn lại của châu Âu đã tẩy chay Lukashenko từ trước, các biện pháp trừng phạt bổ sung này có thể không giúp ích nhiều trong việc thách thức quyền lực của ông Lukashenko.

14/06/2021 
The Economist

Nguồn: Why Belarus is called Europe’s last dictatorship”, The Economist, 25/05/2021

Biên dịch:Phan Nguyên

Nguồn:nghiencuuquocte.org/2021/05/27/thay-gi-tu-su-kien-belarus-bat-coc-may-bay-tren-khong-phan-minh/

Đọc thêm:

Thấy gì từ sự kiện Belarus bắt cóc máy bay trên không phận mình? (Victor Mallet)

ryan_ait_protasevich

Ngay sau khi Belarus buộc một chuyến bay của hãng Ryanair đang trên đường bay đến Litva phải hạ cánh ở Minsk trong tuần này để nhà chức trách có thể bắt giữ nhà báo và nhà hoạt động đối lập Roman Protasevich và bạn đời của ông, một người nào đó đã hỏi trên Twitter: “Đã có tiền lệ nào về việc một quốc gia buộc máy bay dân dụng bay qua không phận của họ phải hạ cánh để bắt giữ một người bất đồng chính kiến chưa?”

Tôi biết câu trả lời là có, bởi vì tôi đã có mặt trên một chuyến bay cách đây 50 năm khi một hành động bắt cóc máy bay do nhà nước tổ chức tương tự đã xảy ra. Chuyến bay 045 của hãng BOAC đang bay từ London đến Khartoum nối chuyến ở Rome vào ngày 22 tháng 7 năm 1971 thì được lệnh phải hạ cánh xuống Benghazi bởi chính quyền Libya Muammar Gaddafi khi nó đang băng qua không phận nước này.

Hai người đàn ông, hóa ra là trong số những thủ lĩnh của cuộc đảo chính bất thành ở nước láng giềng Sudan, đã được đưa ra khỏi máy bay trước khi được đưa về Sudan và ngay lập tức bị hành quyết theo lệnh của tổng thống mới được phục hồi, Jaafar al-Nimeiri.

Tôi lúc đó 11 tuổi (con trai của một nhà ngoại giao và đang trên đường đến Sudan trong kỳ nghỉ), và tôi biết được chuyện gì đang diễn ra vì một người bạn, người đang ngồi ở khoang hạng nhất, đã nói với tôi những gì đã diễn ra ở khoang phía trước máy bay. Tôi nhớ lại đã nhìn thấy những nhân viên vũ trang đứng dưới đường băng. Cuối cùng, máy bay đã quay trở lại London với những hành khách còn lại.

Bây giờ nghĩ lại, tôi giật mình bởi những điểm tương đồng với vụ việc Belarus, trong đó Tổng thống Alexander Lukashenko đã bịa ra một nguy cơ khủng bố không có thật để buộc máy bay hạ cánh. Trong cả hai trường hợp, chính phủ liên quan được cho là đã điều động một máy bay chiến đấu để uy hiếp hoặc “tháp tùng” máy bay dân sự đến điểm đến mới, được cho là vì sự an toàn của hành khách. Trong cả hai trường hợp, phi công của máy bay thương mại đang chuẩn bị rời không phận quốc gia đó thì được lệnh quay đầu.

Trong cả hai trường hợp, các phi công ban đầu đều không biết lý do thực sự của việc bị buộc phải chuyển hướng, mặc dù vào năm 1971, cơ trưởng đã nói chuyện với hai người đàn ông Sudan bị nhắm mục tiêu trước khi hạ cánh và họ bảo anh ta không nên làm gì có thể gây nguy hiểm cho các hành khách khác, theo thông tin của Flight International vào thời điểm đó.

Đôi khi các chính phủ giết hoặc giam giữ hành khách của hãng hàng không một cách vô tình do tác động ngoài ý muốn của xung đột. Trong số những thảm họa này có chuyến bay MH17 của Malaysia Airlines bị phiến quân do Nga hậu thuẫn bắn rơi ở miền đông Ukraine vào năm 2014; chiếc máy bay Airbus của hãng Iran Air bị tàu chiến Mỹ bắn rơi trên vùng Vịnh Persic năm 1988; và chuyến bay 007 của hãng Korean Air bị máy bay phản lực của Liên Xô bắn rơi sau khi đi lạc vào vùng cấm bay năm 1983. Trong cả ba trường hợp, tất cả hành khách trên máy bay đều thiệt mạng.

Là một nhà báo đưa tin về Trung Đông, tôi đã có mặt trên chuyến bay 149 của British Airways từ London đến Kuwait, Madras và Kuala Lumpur khi nó hạ cánh xuống Kuwait vào đầu giờ sáng ngày 2 tháng 8 năm 1990. Hầu hết trong số 385 hành khách và phi hành đoàn đã bị lực lượng Iraq của Saddam Hussein, vốn đã xâm lược Kuwait trong đêm hôm đó, bắt làm con tin, trừ những người như tôi vốn có đích đến là Kuwait và đã rời sân bay vào thời điểm máy bay bị bắt giữ. Chiếc máy bay sau đó đã bị phá hủy ngay trên sân đỗ. Một số con tin bị giữ trong nhiều tháng nhưng cuối cùng tất cả đều được thả. Sau 10 ngày đưa tin, tôi đã vượt qua sa mạc đến Ả-Rập Xê-út.

Vụ việc ở Belarus đặc biệt nguy hiểm vì nó cho thấy một số chính phủ đã sẵn sàng đi xa tới đâu để vô hiệu hóa đối thủ của họ. Nga, Iran, Israel và Mỹ thường xuyên ám sát kẻ thù của họ ở nước ngoài, trong khi Trung Quốc bắt cóc đối thủ ở nước ngoài và đưa về nước để trừng phạt. Những hành khách trên các chuyến bay thương mại là mục tiêu dễ dàng đối với các nhà nước vô đạo đức.

Không một phi công hãng hàng không nào có thể dám làm ngơ lời đe dọa của một chính phủ vì nghĩ đó là cảnh báo giả và gây nguy hiểm cho tính mạng của tất cả hành khách và phi hành đoàn – và đó là lý do tại sao vụ việc ở Belarus lại nghiêm trọng như vậy. Nó làm xói mòn quan niệm đã được chấp nhận rằng mọi người có thể đi lại tự do giữa hai điểm mà không có nguy cơ bị bắt hoặc bị giết bởi chính phủ của quốc gia mà họ tình cờ bay qua.

Khi nghiên cứu về sự cố Libya năm 1971, tôi rất ngạc nhiên khi thấy rằng nó không được đề cập trong “danh sách các vụ cướp máy bay” trên Wikipedia. Việc chuyển hướng máy bay Ryanair của Belarus có trong danh sách này. Đó là một sự phân loại chính xác. Một vụ không tặc do chính phủ thực hiện vẫn là một vụ không tặc.

Victor Mallet

Nguồn: “Belarus hijack echoes events in Libya 50 years ago”, Financial Times, 26/05/2021.

Biên dịch:Trần Hùng

Nguồn:nghiencuuquocte.org/2021/05/27/thay-gi-tu-su-kien-belarus-bat-coc-may-bay-tren-khong-phan-minh/