Những khoảnh khắc kỳ lạ 5 (Tiếp theo hết) (Tạ Duy Anh)

Lượt xem: 453

“…Tôi nghe đến đó thì bỗng thấy rùng mình, một cú rùng mình không thể nào giải thích được, vì nó không chỉ khiến da tôi nổi gai gạo, mà còn làm bừng lên trong tôi một tia sáng cực mạnh...”

taduyanh04

5- Món quà tặng và tiểu thuyết “Đất Mồ Côi”

Tôi luôn bị ám ảnh bởi những sự kiện lịch sử của đất nước gắn với chiến tranh, chết chóc, ly tán, thù hận. Tôi mắc bệnh nghĩ và cứ nghĩ triền miên về những thực tế ấy. Tôi biết rõ rằng, nhiều dân tộc trên thế giới, trước khi đạt đến trình độ văn minh để có thể cùng sống trong hòa bình, trong tình hữu ái, cũng từng trải qua nội chiến, thù hận, phân biệt chủng tộc. Nhưng những người cùng một giống nòi, sống chung một lãnh thổ giết nhau, hành hạ nhau, bức hại nhau trong hòa bình suốt hàng thế kỉ (vừa mới đây là sự kiện Đồng Tâm), thì người Việt chắc chắn là một ví dụ điển hình.

Tôi nhắc lại là giết nhau trong hòa bình, để phân biệt với giết nhau trong chiến tranh, vốn là điều khó tránh.

Hàng chục ngàn người, toàn là những tinh hoa, bị giết chết một cách kinh hoàng chỉ sau chưa đầy hai năm Cải cách ruộng đất, khi họ cũng đã góp phần để giải phóng khỏi ngoại xâm.

Vài triệu người đi tị nạn, trong đó gần nửa triệu mất xác dưới biển khi đất nước đã im tiếng súng.

Cùng là từ một bọc chui ra, nhưng hàng triệu người được giáo dục phải coi hàng triệu người khác là kẻ thù?

Đặt những biến cố vừa kể bên cạnh huyền thoại cùng sinh ra từ một bọc, không biết cảm giác của bạn thế nào, còn tôi thì thấy nực cười, buồn đau và nghi ngờ.

Cùng với sự nghi ngờ ấy, luôn xuất hiện những câu hỏi:

- Người Việt hiền hay ác?

- Vì sao người Việt, nhờ nương tựa nhau mà sống sót qua muôn vàn thiên tai, địch họa, nhân họa nhưng lại luôn sẵn sàng nồi da xáo thịt nhau?

- Đói khổ, hèn mọn có phải là định mệnh của dân tộc này?

- Căn tính của người Việt là gì?

- Vì sao Nho, Đạo, Phật, tư tưởng cộng sản dễ dàng nhập tịch Việt, trong khi Thiên chúa giáo, với nền tảng giáo lý chặt chẽ, đầy tính nhân văn và tinh thần tự do… thì bị xua đuổi, bức hại?

- Chủ nghĩa cộng sản là đại phúc hay đại họa với dân tộc này?

- Một dân tộc háo danh phản ánh sự thiếu khuyết điều gì về phẩm giá, đức tin, sự trưởng thành về văn hóa và nó liên quan thế nào với việc cái ác luôn tìm thấy môi trường thuận lợi để hoành hành?

Ngoài ra là hàng chục, hàng trăm câu hỏi khác cứ bám chặt lấy từng khoảnh khắc sống của tôi, nhiều phen khiến tôi mệt rã rời.

Suốt hơn ba mươi năm, kể từ khi viết Lão Khổ, thực ra tôi chỉ làm mỗi một việc là truy tìm, truy nã ÁC TÍNH người Việt, rất hay được lịch sử đồng lõa, phụ họa, che giấu, khuyến khích! Tôi hoàn toàn tin lời một nhà văn lớn của nhân loại, khi ông ấy bảo rằng, mỗi nhà văn suốt đời thực ra chỉ viết duy nhất một cuốn sách. Với tôi, cuốn sách đó đã có SÁU CHƯƠNG, gồm:

Chương một: Lão Khổ.

Chương hai: Đi tìm nhân vật.

Chương ba: Thiên thần sám hối.

Chương bốn: Sinh ra để chết.

Chương năm: Giã biệt bóng tối.

Chương sáu: Mối chúa.

Nhưng với cả SÁU CHƯƠNG, hễ mỗi lần đặt dấu chấm hết cho “MỘT CHƯƠNG” nào đó, tôi lập tức cứ cảm thấy chưa thể dừng lại, hình như mục tiêu vẫn ở phía trước và vì thế cuộc truy đuổi chưa thể kết thúc. Nó cần phải có thêm chương nữa, là CHƯƠNG THỨ BẢY.

Thực ra gọi CHƯƠNG BẢY là xét thứ tự xuất bản, chứ tôi nghĩ về “Đất mồ côi” từ khá lâu. Thời gian thai nghén nó cũng lâu hơn bất cứ cuốn tiểu thuyết nào trước đó.

Nhưng tất cả vẫn chỉ cứ ở dạng sơ thảo, các nhân vật, sự kiện chưa có một trụ bám vững chắc nên cứ rời rạc, không thể tự lớn lên được.

Cho đến khi một sự kiện rất bình thường nhưng lại vô cùng quan trọng bất ngờ xảy ra với tôi.

Năm 2014, tôi cho xuất bản cuốn sách có tên “Làng quê đang biến mất”, gồm 66 bài bình luận xã hội tôi viết cho báo Công lý Xã hội trong suốt một năm. Cả đối tác Nhã Nam và tôi đều không ngờ cuốn sách thu hút mối quan tâm mạnh mẽ của bạn đọc đến thế. Trong số những người thích cuốn sách, có đại tá quân đội đã về hưu BĐH (Tôi viết tắt, vì ông không muốn tôi nhắc đến ông ở bất cứ đâu?). Một hôm ông bất ngờ đến thăm tôi, để nói rằng ông thích tôi từ lâu và tiện thể xin chữ kí cho vài cuốn sách mà ông nói ông mua tặng bạn bè, hàng xóm. Chúng tôi lần đầu biết nhau nhưng nhanh chóng thân nhau. Từ đó, thỉnh thoảng đi đâu qua khu vực gần cơ quan tôi, ông lại ghé thăm tôi, lần nào cũng kèm theo một món quà. Có lần là hẳn một chai rượu Nga hiệu Beluga khá đắt tiền, nói là quà tặng của bạn đọc.

Chúng tôi tiếp tục đẩy mối thân tình lên một cấp mới. Mỗi lần đến thăm tôi, nghe tôi nói oang oang về nhiều điều cấm kị, ông có vẻ bất an. Có hôm đang rôm rả trò chuyện, ông bất ngờ đứng dậy cáo lỗi, nói là có việc đột xuất. Tôi hiểu tâm trạng ông nhưng không biết vì sao nó lại thế?

moc_anhung_taduyanh

Buổi sáng hôm ấy, tôi vừa vào phòng làm việc thì đại tá BĐH đến, đặt lên bàn tôi một gói quà. Tôi đưa mắt có ý hỏi ông cái gì trong đó, thì ông bảo tôi mở ra sẽ thấy. Và nó là một con dấu, cùng hộp mực đỏ đựng trong chiếc túi vải nhỏ. Thấy tôi tỏ vẻ thích thú, ông cũng rất hào hứng, nói là ông đã chọn hiệu làm con dấu đẹp nhất Hà Nội để khắc nó. Ông bảo trong Hán tự, chữ “anh” có nhiều nghĩa, ông chọn nghĩa “anh hùng”! Để tôi yên tâm, ông bảo ông đã thuê giám định, có đảm bảo hẳn hoi.

Trước một món quà quá bất ngờ, tôi vô cùng xúc động. Tôi bèn kể lể huyên thuyên về những chuyện liên quan đến việc viết lách, trong đó có lịch sử tai ương gia đình, bản thân… đã khiến tôi cả đời lúc nào cũng nghĩ ngợi, đến mức trụi hết cả tóc. Tôi nói về nỗi oan ức của bố tôi, là nguyên mẫu nhân vật Lão Khổ trong tiểu thuyết cùng tên mà ông cũng đã đọc, rồi chuyện bạn chiến đấu của bố tôi chết đau thương, rồi chuyện chúng tôi bị trả thù….

Tôi cứ nói thao thao bất tuyệt mà không để ý mặt ông BĐH méo xệch đi như người bị trúng gió. Một vẻ mặt khổ đau vĩnh cửu, hoặc không thể diễn tả bằng ngôn từ nỗi đau đớn mà ông phải mang theo. Chỉ thấy ông lồng lộn đi lại như con hổ bị cầm tù! Mãi sau ông mới nuốt nuốt xuống cục gì đó, nuốt rất khó khăn, tay xua xua một lúc lâu mới nói được thành lời với tôi như sau: “Không thấm vào đâu, không thấm vào đâu…”. Rồi lại nuốt nuốt, mắt trợn lên để nuốt, tay vuốt ngực vì khó thở...

Chờ cho ông qua cơn nghẹn ngào, tôi đưa cho ông chén trà. Ông đón nhưng dằn mạnh xuống bàn. Hàng phút chúng tôi im lặng.

Hóa ra bố ông vốn là cán bộ quân đội, bị bôi nhọ, bị vu cáo để cuối cùng bị đưa về quê xử tử nhân có cuộc Cải cách ruộng đất.

Lúc đó ông BĐH mới chưa đầy chục tuổi. Ông phải ngày ngày chứng kiến cảnh bố bị trói, bị hành hạ và cuối cùng bị kết án tử hình, bởi chính những bà con thân thích. Đúng vào hôm bố ông bị đưa ra bãi bắn, thì có lệnh tạm hoãn thi hành án, ban xuống từ trên huyện. Nhưng những người trong Đội cải cách và đám cán bộ xã cùng dân làng, vốn hàng ngày đều là anh em họ mạc, thân tình, sống hiền lành, thì cứ muốn giết bố ông bằng được (Ông H. nói rằng ông không hiểu vì lẽ gì, động cơ nào khiến họ làm thế, vì bố ông chẳng thù hằn gì với họ), nên họ nghĩ ra kế bắt giam thằng liên lạc. Chờ xử tử bố ông xong mới thả ra. Sau này họ báo cáo lên cấp trên là thằng liên lạc về muộn quá, khi mọi việc đã xong xuôi.

Tôi nghe đến đó thì bỗng thấy rùng mình, một cú rùng mình không thể nào giải thích được, vì nó không chỉ khiến da tôi nổi gai gạo, mà còn làm bừng lên trong tôi một tia sáng cực mạnh. Tôi hỏi hiện mộ bố ông ở đâu, ông bảo Nho Quan, tôi bèn đề nghị được đi viếng cụ. Ông BĐH nói rất cảm ơn tôi, nhưng cho ông thời gian thu xếp. Khi ông đại tá ra về, tôi không còn muốn làm bất cứ việc gì.

Ngay sau đó tôi về thẳng nhà và ngồi xuống bàn viết.

dat_mocoi_taduyanh02

Chưa có cuốn sách nào tôi mất nhiều sức lực, tâm lực như khi viết Đất mồ côi. Bản thảo lần một và bản thảo lần hai đã khác nhau một trời một vực. Nếu so với bản cuối cùng - bản in thành sách, chắc nó chỉ còn vài chục phần trăm. Việc sửa chữa ngốn mất của tôi gần hai năm. Bản thảo tôi đưa cho họa sỹ làm bìa từ trước đó một năm rưỡi là bản thảo thứ ba. Nhưng cho đến khi tranh bìa hoàn thành, đã có thêm bốn lần bản thảo nữa được in ra.

Vì lần nào cũng cứ nghĩ là lần cuối, nên tôi đều phô-tô thành 5 bản, khiến số bản thảo chất lại thành một đống cao ngang thân. Nếu đem cân lên, chắc chắn nhiều hơn số cân của tác giả! Khi sách chính thức ra đời, tôi nhờ người chuyển cho nhà ông hàng xóm để ông đun bánh chưng. Hôm mang bánh sang biếu gia đình tôi, ông bảo số giấy tôi cho ông đun được cả tiếng đồng hồ. Và lắc đầu: “Nhìn mà khiếp cho cái nghề của ông!”

Ông hàng xóm lưỡng lự định nói gì thêm, nhưng rồi chỉ cười cười vẻ thương hại. Chắc ông ấy không nỡ bảo “đánh đĩ thế chả đủ tiền son phấn”.

Tạ Duy Anh

Nguồn: facebook.com/profile.php?id=1160946631

Đọc thêm

Đất Mồ Côi (Cổ Viên)

dat_mocoi_taduyanh01

Một người đàn ông khi trưởng thành mới biết mình có một lịch sử bản thân vô cùng kỳ lạ, mà mọi nguyên nhân đều gắn với người ông nội đã mất. Câu chuyện được anh ta kể lại cứ dần mở ra cho người đọc thấy những thăng trầm của một gia đình, của nhiều gia đình, của cả một vùng quê khốn khổ. Hiện thực khốc liệt và bi thương, nhưng tất cả có thể được cứu chuộc bằng lòng yêu thương vô điều kiện.

Lời giới thiệu

Theo lời mẹ tôi kể thì đáng lẽ tôi đã chết khi mới ba tháng tuổi. Trên đường đem tôi về nhà sau khi bệnh viện huyện trả lại, bà nội và mẹ đã “vứt” tôi dưới gốc cây đa giữa đồng. Sau này cả bà nội và mẹ đều tin rằng, vào đúng lúc ấy có vị Bồ Tát nào đó vãng du và đã thương xót một sinh linh khốn khổ có thể phải rời trần gian quá sớm mà cho tôi tiếp tục được sống làm người! 

Hồi bé và cả khi đã lớn, mỗi khi đau ốm khiến tôi kêu ca, mẹ thường động viên theo cách của bà khi bảo: “Con sống thêm được ngày nào là lãi ngày ấy rồi!”

Trong mỗi đời người, khi qua đủ một Hoa giáp (60 năm), luôn là cái mốc kỳ diệu. Bởi sau đó bắt đầu một chu trình hoàn toàn mới. Với tôi thì cái mốc đó càng vô cùng quan trọng. Và tôi dự định sẽ tặng cho chính mình một món quà bằng cách in một cuốn sách. 

Trong 5 bản thảo đã hoàn chỉnh, đều có thể đưa thẳng xuống nhà in bao gồm một tự truyện, một hồi kí, hai tiểu thuyết và một tập truyện ngắn, tôi quyết định chọn ĐẤT MỒ CÔI. Nó là cuốn sách tôi triền miên nghĩ nhiều nhất, viết cực nhọc nhất (chỉ riêng mấy chục trang cuối tôi đã phải xóa đi viết lại không dưới 30 lần). Nó ra đời (và phải ra đời) không nhằm cầu danh (cầu lợi thì chắc chắn không rồi), mà là cách để tôi báo đáp trời đất, trả nợ tổ tiên đã cho mình sống, đã bao dung, che chở phù hộ độ trì và tha thứ cho mọi lỗi lầm làm người của mình.

Và nó, cuốn sách kỉ niệm đó, dứt khoát phải khai sinh tại Nhà xuất bản Hội nhà văn, nơi tôi có những năm tháng đẹp đẽ với văn chương. Bằng trải nghiệm, tôi nhận ra nơi đó cũng là mảnh đất tốt cho mọi ý tưởng sáng tạo. Nó sẽ càng hoàn hảo hơn, khi người kí duyệt in là nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, cùng với bức chân dung ông đã vẽ tôi qua trí nhớ.

Nguyễn Quang Thiều là người không chỉ đam mê sáng tạo, nhiều năng lượng sáng tạo, mà còn luôn đau đáu về sự phát triển của nền văn học nước nhà. Ông thể hiện điều đó bằng nhiều cách, trong đó có việc chăm chút nâng đỡ những người viết trẻ, thậm chí từ lúc họ còn là trẻ con. Với nhiều cây bút quan trọng của nền văn học Việt (gồm cả những nhà văn đang sống ở nước ngoài), ông luôn có cách đối đãi riêng. Ông không ngừng “sưu tầm” họ! Chính ông khích lệ nhà văn Bảo Ninh hoàn thành cuốn tiểu thuyết Đường về, với lời đặt hàng không thể cảm động hơn. Để Bảo Ninh hết đường lùi, ông tìm mọi cách in chương đầu tiên của cuốn tiểu thuyết đó trên Viết & Đọc. 

Bằng mối quan hệ đầy trọng thị nhau giữa chúng tôi, với tính cách mạnh mẽ có thể nói là hùng tâm tráng chí, với sự cầu thị thường trực những tác phẩm văn học nghiêm túc và với vị thế trách nhiệm hiện nay, chỉ cần biết ĐẤT MỒ CÔI là tác phẩm quan trọng của tôi, ông sẽ lập tức kí duyệt để nó ra đời thuận lợi. Nhưng chính sự ưu ái biết trước đó lại khiến tôi cảm thấy bị áp lực nặng nề. Vì thế, khi trao bản thảo ĐẤT MỒ CÔI cho đối tác, tôi yêu cầu họ giữ hoàn toàn bí mật về tác giả, để cuốn sách ra đời theo quy trình bình thường, như mọi bản thảo khác. Cho đến khi cuốn sách chính thức lên sạp, không một ai ở Nhà xuất bản biết tôi là tác giả của ĐẤT MỒ CÔI. 

Đôi khi tôi có chút băn khoăn rằng hình như mình đang làm điều không phải với những người yêu quý mình (chẳng hạn một vài người đặc biệt thân thiết hoàn toàn chính đáng khi trách tôi đã khách khí với họ). Giờ thì mọi sự đã an bài, tôi chả biết phải nói gì với họ và có lẽ nói gì cũng không còn cần thiết nữa, vì vậy tôi xin được họ thứ lỗi. 

Để không ai phải suy đoán, tôi xin nói ngay về cái bút danh CỔ VIÊN. Nó được ghép lại từ tên làng bên nội CỔ HIỀN và làng bên ngoại ĐÀO VIÊN của tôi. Tôi đã mong muốn một lần bắt chước Nam Cao làm điều này từ lâu, như để bày tỏ lòng thành kính với các đấng sinh thành và đây là cơ hội không thể tốt hơn.

Tôi không thể làm được gì nếu không có sự phù trợ của các đấng thánh thần mà tôi hằng tin.

Xin cảm ơn nhà xuất bản Hội nhà văn đã cho tôi cơ hội xuất bản cuốn sách này.

Không lời cảm tạ chân thành nào của tôi đủ để thể hiện lòng tri ân Giám đốc-Tổng biên tập, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, cùng với biên tập viên Đào Quốc Minh.  

Cảm ơn Công ty Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam, đã thêm một lần nữa cho tôi cảm nhận hoàn hảo về cách ứng xử đầy tinh thần thượng tôn SÁCH.

Cảm ơn biên tập viên Nguyễn Hoàng Diệu Thủy, người luôn cho tôi sự yên tâm tuyệt đối về khả năng thẩm định tinh tế, sâu sắc.

Cảm ơn Họa sỹ Doãng Hoàng Kiên và nhóm thiết kế mỹ thuật của Công ty Nhã Nam, về tính chuyên nghiệp và sự thấu hiểu.

Cảm ơn linh mục Trần Minh Thực đã cung cấp cho tôi Lời Chúa nguyên bản tiếng Latin cổ.

Cảm ơn hai cháu Lê Quỳnh Anh và Lê Hương Thảo, bằng đức tin thánh thiện của những CHIÊN NGOAN, đã cầu nguyện cho sự ra đời suôn sẻ của cuốn sách.

Cảm ơn bạn đọc xa gần luôn cho tôi lý do và động lực mỗi lần ngồi xuống bàn viết.

Sách Khai Minh trân trọng giới thiệu.

Nguồn: https://www.sachkhaiminh.com/dat-mo-coi-co-vien