Cha danh - 14. Đi tìm tung tích cha - Hồi 1 (Phạm Ngọc Lân)

Lượt xem: 259

”...Văn khố này không có hồ sơ của tất cả quân nhân trong quân đội Pháp sao?” “Không, ở đây chúng tôi chỉ có hồ sơ của Lục quân thôi. Muốn tìm hồ sơ của Không quân hay Hải quân phải đến một ngôi nhà khác, cũng trong khu lâu đài Vincennes này...”

(Trích nhật ký của Long)

Tháng 9-2006

Những tia nắng vàng cuối cùng còn lung linh qua lá thông xanh mướt. Dàn nhạc ve sầu vừa dứt bản giao hưởng kéo dài từ sáng sớm, lại trổi thêm một khúc “bis” cuối cùng trước khi tắt hẳn… Tôi có cảm tưởng tiếng ve ở đây “vui” chứ không “sầu” như tiếng ve ngày xưa tôi được nghe ở Việt Nam.

Cây thông nghiêng ngả vật vã khi có gió mistral (1) và tiếng ve kêu suốt ngày trong mấy tháng hè là hai nét độc đáo của vùng Provence miền nam nước Pháp. Một vùng nổi tiếng vì nhiều danh họa trên thế giới đã đến đây ghi lại vẻ đẹp hoang sơ với ánh sáng huyền diệu để tạo nên những bức tranh để đời.

Hôm nay hai vợ chồng tôi mời hai người bạn ăn cơm tối ngoài sân dưới tàn thông. Trong vườn rộng chung quanh nhà còn mười mấy cây thông cổ thụ, vì xưa kia nơi này là rừng thông được chia ra thành từng miếng đất khá rộng để xây nhà. Bên kia đường không có nhà cửa gỉ cả, vẫn còn nguyên rừng thông mênh mông. Lại nhớ đến các vi-la ngày xưa của Pháp ở Đà Lạt trên đường Graffeuil (2), hồi nhỏ tôi đi qua chỉ biết ngắm nhìn, có khi nào dám mơ tưởng đến một ngày được làm chủ một ngôi nhà như thế!

bietthu_provence
Nhà trong rừng thông, trên ngọn đồi ở Pennes-Mirabeau, Provence 2007

Hai ông bạn, một người quen từ thời còn đi học cùng ở cư xá sinh viên Đắc Lội (3) ở Sài Gòn, từ Orléans xuống chơi, một người mới quen sau này ở Aix-en-Provence gần nhà. Cả hai đều dạy đại học, đã về hưu. Cả hai đều hối thúc tôi tiếp tục công việc tìm tài liệu trong văn khố của Pháp để hoàn thành luận án tiến sĩ sử học tôi phải bỏ dở mười năm trước đây khi rời nước Pháp sang định cư ở California bên Mỹ. Nay trở về Pháp “đã hưu trí, có giờ sao không làm tiếp, bao nhiêu tài liệu ngày xưa đã bỏ công thu thập nay để trong thùng uổng quá” hai ông bạn bảo thế. Tôi nghĩ bụng đã về hưu rồi, nghỉ ngơi cho khỏe, còn mài miệt kinh sử mà làm gì! Nghĩ thôi chứ không nói ra, lại mất công phân trần…

Mai cũng đồng ý với hai người bạn, đốc thúc chồng, lúc nào cũng muốn đẩy chồng đi lên, đi lên nữa, không biết là chồng cũng phải có lúc mệt mỏi! Ngoài ra, từ khi lấy nhau, Mai vẫn có ý định muốn tôi tìm tung tích của người cha mà tôi chỉ biết tên, biết cấp bậc trong quân đội Pháp, không biết mặt, không biết quê quán ở đâu. Khi còn ở Việt Nam không có điều kiện để thực hiện ý định đó, chỉ khi qua Pháp năm 1980 tôi mới thử xúc tiến việc tìm kiếm này.

Hồi đó chân ướt chân ráo đến Pháp sống ở Clichy ngay sát Paris. Vào những năm 1980 còn nhiều hội từ thiện giúp đỡ người tị nạn như hội Secours Catholique của giáo hội Công giáo, hội Cimade của giáo hội Tin lành, v.v. Qua các hội này tôi dò hỏi cách thức tìm tung tích của người “cha vô danh” ngày xưa trong quân đội Pháp ở Đông Dương. Họ mách là phải viết thư cho Cơ quan lịch sử quân đội của Bộ Quốc Phòng Pháp. Vài tháng sau tôi nhận được thư trả lời là các dữ kiện tôi cung cấp không đủ để tìm ra hồ sơ trong văn khố. Ít nữa phải có ngày và nơi sinh.

Bẵng đi mấy chục năm không còn nghĩ đến chuyện đó nữa vì bận bịu với việc làm lại cuộc đời “từ con số gần như không” và thích nghi với cuộc sống mới bên Pháp, rồi sau đó bên Mỹ, dần dần tôi cũng bớt quan tâm đến chuyện tìm kiếm này. Cho đến hôm nay…

*

Tháng 10-2006

Lâu đài Vincennes nằm về phía đông của Paris, ngay sát với rừng Vincennes, một trong hai “buồng phổi (4) của kinh đô nước Pháp. Gọi là “lâu đài” nhưng thật ra không phải một tòa nhà mà là nhiều dinh thự trong một khuôn viên rộng lớn bao bọc bởi tường thành, với một “vọng lâu” (donjon) sừng sững ở trung tâm. Bắt đầu được xây dựng từ thế kỷ thứ 14, công trình kiến trúc đồ sộ này trải qua bao thăng trầm của lịch sử, từng là nơi các vua chúa ở, có lúc chỉ còn là nhà ngục (cái vọng lâu dùng làm nhà ngục thì kiên cố lắm!), rồi lần lượt dùng làm kho súng đạn, làm trại lính… Và cuối cùng, hiện nay là văn khố quan trọng nhất của quân đội Pháp.

laudai_vincennes
Vọng lâu (donjon) là công trình kiến trúc trung tâm của lâu đài Vincennes, cao 52 m, cao nhất trong các lâu đài loại “château fort” ở Châu Âu (château fort là tên một loại lâu đài thời trung cổ, vừa là nhà ở của vua chúa, vứa là thành lũy chống quân địch). Hình chụp năm 2008.

Trước tiên tôi vào khu hành chánh điền đơn và được cấp một thẻ tạm. Sau đó băng qua một sân rộng vào ngôi nhà đồ sộ bên trái. Phòng tìm tài liệu (salle des inventaires) và phòng nghiên cứu tài liệu nằm trên lầu. Cầu thang rộng mênh mông bằng đá đã mòn vẹt dưới đủ loại gót giầy từ bao thế kỷ qua. Nơi đón tiếp người mới đến là một phòng rộng lớn, chung quanh tường phủ kín những sách là sách, nhưng xem kỹ đó chỉ là những cuốn sổ liệt kê các tài liệu có trong văn khố, với mã số của từng tài liệu. Tìm được mã số rồi mới ghi phiếu để nhân viên đi tìm tài liệu trong kho chứa, nhưng không phải có ngay, mà phải hẹn mấy ngày trước để giữ một chỗ ngồi trong phòng nghiên cứu. Từ khá lâu rồi tôi mới trở lại đây nhưng thủ tục vẫn thế. Vả lại ở đâu cũng tương tự, những nơi tôi đã đi qua như văn khố của Bộ Ngoại giao Pháp, hay Thư viện Quốc gia Pháp, thư viện của trường Chính trị học Paris (Sciences Po)… Trong các văn khố của Mỹ như thư viện của Tổng thống Johnson ở Austin, thủ phủ Texas, hay cơ quan văn khố quốc gia NARA (National Archive and Record Administration) ở College Park sát thủ đô Mỹ, hay Thư viện Quốc Hội Mỹ ở Washington D.C., thủ tục cũng tương tư, nhưng một khác biệt quan trọng là đến nơi là có ngay chỗ ngồi, không phải hẹn trước, và thời gian chờ đợi để tìm ra tài liệu thường là nửa giờ.

Tôi đến gặp một người mặc quân phục cấp bậc thiếu tá ngồi sau cái bàn kiểu xưa, gỗ đã lên nước bóng loáng. Ông hỏi tôi muốn tìm tài liệu về đề tài gì. Tôi nói mục đích là tìm kiếm tung tích của ngưởi cha là trung úy Jean Martin có mặt trên đảo Bình Ba ở Đông Dương năm 1943. Ông nghe tôi với vẻ thông cảm, chắc chắn đã có nhiều người đến đây cùng mục đích như tôi. “Tôi sẽ tìm cho ông một danh sách tất cả những Jean Martin mà chúng tôi có trong văn khố, nhưng muốn xem hồ sơ chi tiết thì phải đợi hết thời hạn 120 năm mới được xem.” Tôi hỏi: “120 năm kể từ năm nào?” “Kể từ năm sinh. Đó là một luật lệ do quốc hội ban hành để bảo vệ đời tư trong lúc đương sự còn sống.”

Ông thiếu tá vào bên trong và một lúc lâu sau mang ra cho tôi bản chụp một danh sách dài những tên Jean Martin với vài chi tiết cá nhân như cấp bậc và ngày sinh. Tên và họ của cha tôi rất thông dụng bên Pháp. Cũng chẳng khác gì tên Long họ Nguyễn bên mình vậy. Tất cả đều viết tay, ngày xưa người ta có thói quen viết tay trong những sổ bộ như thế này.

Tôi đọc kỹ từng hàng chữ nghiêng nắn nót và mường tượng ra những con người bằng xương bằng thịt sau những hàng chữ vô tri vô giác kia. Nhiều người đã đến nước tôi từ thời tôi chưa sinh ra. Những người này chắc đã đi qua những con đường rợp bóng me mà sau này tôi cũng từng đi. Có lẽ cũng đã ngồi trong mấy toa tàu lắc lư trên con đường sắt xuyên Việt, hay đi trên những chiếc ghe máy dọc các nhánh sông chằng chịt của đồng bằng Cửu Long. Cũng đã vui, đã buồn, cũng đã yêu, đã đau khổ, tóm lại cũng đã sống một phần đời trên đất nước của tôi. Hay là cả đời không chừng, vì có người đã chết tại đây…

Nhưng không có ai trong danh sách có thể là cha tôi cả.

“Ông có chắc cha của ông thuộc Lục quân không?” “Tôi không chắc, nhưng tại sao ông hỏi tôi thế? Văn khố này không có hồ sơ của tất cả quân nhân trong quân đội Pháp sao?” “Không, ở đây chúng tôi chỉ có hồ sơ của Lục quân thôi. Muốn tìm hồ sơ của Không quân hay Hải quân phải đến một ngôi nhà khác, cũng trong khu lâu đài Vincennes này. Nếu cha ông hồi đó đóng quân trên một hòn đảo thì có thể là Hải quân. Ông qua đó xem thử đi.”

Tôi như người choàng tỉnh! Điều giản dị như thế sao mình không nghĩ ra… Tự nhiên hy vọng dâng lên tràn trề!

Ông Thiếu tá đầy thiện chí chỉ tôi đường đi đến khu văn khố của Hải quân. Tôi bước đi, tim đập nhanh hơn. Tự nhiên, tôi có linh cảm là kỳ này, tôi gõ cửa đúng chỗ…

(còn tiếp)

Phạm Ngọc Lân
(Cha vô danh – Chuyện kể cuộc đời một người Việt lai Pháp)

Ghi chú:

(1) Mistral là tên loại gió đặc biệt của vùng Provence, thổi theo lưu vực sông Rhône từ bắc xuống nam, khi ra cửa biển tỏa ra một vùng rộng lớn. Gió luôn luôn là gió khô, thường là mạnh, đôi khi rất mạnh, thổi hết mây ra ngoài biển nên khi có mistral thì trời rất trong. Mùa nào cũng có mistral, đặc biệt mùa đông thì mistral rất lạnh, lạnh buốt. Mistral cũng là một họ của vùng Provence có nhiều nhân tài, đặc biệt là thi sĩ Frédéric Mistral (1830-1914) giải Nobel văn chương năm 1904.

(2) Thời Pháp là đường Graffeuil, nay là đường Hùng Vương ở Đà Lạt.

(3) Trung tâm Đắc Lộ của các linh mục dòng Tên nằm ở số 161 đường Yên Đổ (nay là Lý Chính Thắng) khai trương năm 1960. Ngoài phần dành riêng cho chỗ ở của các tu sĩ và nhà nguyện, trung tâm có một thư viện với phòng đọc sách được rất nhiều sinh viên học sinh đến tham khảo và học hỏi, và một cư xá sinh viên phía trong của khu đất, tách biệt hẳn với thư viện phía ngoài. Sau này xây thêm trung tâm truyền hình Đắc Lộ. Sau biến cố năm 1975, các tu sĩ ngoại quốc phải rời khỏi Việt Nam, còn các linh mục Việt Nam sau này bị bắt tù, trung tâm Đắc Lộ trở thành tòa soạn báo Tuổi Trẻ trong một thời gian dài.

(4) Buồng phổi thứ hai là rừng Boulogne nằm về phía tây của Paris. Cả hai rừng nổi tiếng đẹp và phong phú về thảo vật, và về đêm còn nổi tiếng vì nườm nượp « chị em ta ». Rừng Vincennes đã từng là nơi tổ chức cuộc « đấu xảo thuộc địa » quy mô năm 1931. Vua Khải Định có qua Pháp dự một cuộc đấu xảo tương tự, nhưng đó là năm 1922 ở Marseille.