Kinh doanh bóng tối nỗi sợ hãi (Vũ Kim Hạnh)

Lượt xem: 465

”...họ đang bị ngáng đường do chính… qui định của chính VN mình. Bị hàng rào kỹ thuật nước ngoài thì tất nhiên rồi, nhưng rào do mình dựng mới ly kỳ. Đó là cái ải: quy định về hàm lượng histamine...”

 

Hôm qua tôi viết về cái “ác quá đáng” không có điểm dừng. Chiều nay, hội thảo về Nước mắm truyền thống do Hội nước mắm Phú Quốc tổ chức (ở Phú Quốc), có đại biểu quốc hội tỉnh Kiên Giang, chính quyền và nhiều tờ báo lớn cả nước dự. Một loạt hội thảo bày tỏ ý kiến và nêu kiến nghị ở các tỉnh có làng nghề nước mắm sẽ tiếp tục được tổ chức. Không ai nghĩ là dừng lại dù Bộ KH&CN đã công bố tạm dừng ban hành cái qui phạm sai trái. Tôi vẫn tin sau bốn lần (bất quá tam thành ra bất quá tứ rồi) các nạn nhân đã thấm thía là cái “ác quá đáng” vẫn tiếp tục tấn công họ trong bóng tối.

BÓNG MA UNG THƯ – NỖI SỢ HÃI

Ngoài công khai, họ kinh doanh nỗi sợ hãi. Sáng nay gặp chị Lý Kim Chi, chủ tịch Hội lương thực thực phẩm TPHCM. Lần nào nhắc tới vụ 3 MCPD chị cũng rưng rưng nước mắt nghẹn ngào “Tới giờ mình vẫn còn ân hận. Do Hội phản ứng chậm không kịp hỗ trợ mà chết hết mấy chục đơn vị sản xuất nước tương cho họ chiếm hết thị trường”. Đến vụ arsenic (thạch tín) còn táo bạo hơn. Khi chiến dịch đã đẩy cả xã hội đến hốt hoảng thì mẫu quảng cáo, cả áo thun in quảng cáo sẵn, thật đắc địa được tung ra (xem ảnh) cứu thế.

Hôm qua, có bạn luật sư gửi cho tôi bài của nhà báo Quốc Vĩnh đang còn trên trang nhà anh ngày 25-10-2016, trò chuyện với ông Nguyễn Đăng Quang về chiến dịch arsenic và bức ảnh trang quảng cáo in trên báo (có tiểu thương nhận được tờ rơi y như thế ở các chợ). Tất cả đều tô vẽ trên chiêu bài Sức khỏe người tiêu dùng, an toàn thực phẩm. Bạn tôi, một chuyên gia KT nổi tiếng nghe tôi hỏi “Sao họ đạt gần 80% rồi mà không cho người ta sống?” thì bật cười “Kinh doanh bất chấp thì phải độc chiếm toàn bộ, chừng ấy thì cho xã hội ăn gì, uống gì với giá nào làm sao cãi, có gì mà lạ?”

Còn trong bóng tối đã xảy ra những gì, chỉ khi đến chiêu hốt gọn cuối cùng mọi người mới biết. Dự thảo chuyển cho Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường chất lượng những ngày sát Tết. Rồi họp báo về quy phạm thực hành nước mắm mà cũng chỉ có chuyên gia về an toàn thực phẩm còn các đối tượng, nạn nhân (tiềm năng) thì bị cấm cửa. Mỗi bước thực hiện chủ trương họ đều rất chi tiết. Mấy hôm nay, bị hỏi mãi, chị Hồng Minh mới ngao ngán tiết lộ câu chuyện trong bóng tối, kiểu “quy phạm thực hành” rất “đúng luật” để chống lại việc thành lập Hội nước mắm truyền thông (đã 3 năm qua không thành). Có cả ông tiến sĩ “Ác quá đáng” tham gia ban vận động lập cái Hội trùng tên để cản trở lập Hội thật cho tới bây giờ.

Nhưng báo chí chưa rọi đèn tới một chỗ đáng biết để trả lại sự công bằng cho những người làm nước mắm truyền thông lương thiện, tự trọng và tử tế.

AI BẢO NƯỚC MẮM TRUYỀN THỐNG LÀ BẨN? HỌ BIẾT CẠNH TRANH BẰNG TIÊU CHUẨN VÀ KHÔNG LẬP LỜ LỪA GẠT NTD.

Bộ tiêu chí Hàng Việt Nam Chất lượng cao – Chuẩn hội nhập (CHN) do Hội doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao (Hội DN.HVNCLC) khởi xướng xây dựng từ cuối năm 2016 có sự đồng hành ngay từ đầu của Tổng cục Tiêu chuẩn đo lường Chất lượng – Bộ Khoa học và Công nghệ. Bộ tiêu chí có nền tảng là các quy định của pháp luật Việt Nam, tiêu chuẩn quốc tế phổ quát mà các thị trường xuất khẩu chính của Việt Nam sử dụng để từ đó nhằm khuyến khích doanh nghiệp quan tâm hơn đến xây dựng tiêu chuẩn, tuân thủ tiêu chuẩn trong nước và quốc tế. Đến nay trong số 102 doanh nghiệp thực phẩm đạt CHN, có 7 doanh nghiệp nước mắm đã vượt qua được các tiêu chí và sự đánh giá khắc nghiệt của Hội đồng chuyên gia, gồm các thương hiệu: Khải Hoàn, Thanh Quốc, Thanh Hà, Hòa Hiệp, 584 Nha Trang, Bảy Hồng Hạnh, Liên Thành.

Nghĩ về cuộc phấn đấu cực kỳ gian khổ của các doanh nghiệp này, tôi luôn cảm động khi nghĩ về Thanh Quốc. Bắt đầu nộp hồ sơ ngày 3/9/2018 (lúc này cơ sở chưa có áp dụng hệ thống tiêu chuẩn HACCP), cty còn một số thiếu sót về yêu cầu của hệ thống quản lý chất lượng nên kỳ họp Hội đồng chuyên gia ngày 3/11/2018, không được thông qua. Sau đó,ban quản lý dự án CHN tư vấn, góp ý, mời học các khoá đào tạo về HACCP mà Hội doanh nghiệp HVNCLC tổ chức thì Thanh Quốc gắng nâng cấp cơ sở vật chất, thay đổi quy trình sản xuất và áp dụng HACCP vào sản xuất. Đến 2/2019, 5 tháng sau, Thanh Quốc (TQ) còn mới được chứng nhận HACCP và ISO 22000, và chứng nhận CHN. Đến nhà thùng Thanh Quốc, tôi bất ngờ trước lý giải của chị Nguyễn thị Tịnh, sao lại dùng tới 2 thương hệu: TQ và Quốc Đảo? Chị Tịnh nói: doanh nghiệp chỉ dán logo Chỉ dẫn địa lý nước mắm Thanh Quốc, Phú Quốc, khi nước mắm đó làm đúng qui trình và là nguyên chất, còn Quốc Đảo, cũng của TQ nhưng pha chút chất điều vị để đa dạng hoá sản phẩm và giá cũng nhẹ hơn cho đối tượng khách khác hơn nên phải đổi tên.

Chẳng vì sợ ai kiểm tra cả mà vì lương tâm và sự trung thực để giữ gin cái tên “Nước mắm Phú Quốc” mà thôi. Nên khi nghe chị Tịnh bồi hồi kể ” hôm đó nghe vụ arsenic, biết mình chăc bị dính, tôi khóc mấy ngày vì thôi vậy đành bỏ nghề rồi”.

Các doanh nghiệp nước mắm truyền thống cũng đang nỗ lực để cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Trong số các doanh nghiệp nước mắm đạt HVNCLC – CHN có những DN đã xuất khẩu với nhiều tiêu chuẩn quốc tế nhưch còn thấp và đôi khi chưa được xuất khẩu chính ngạch, có thể kể đến một vài cái tên như: Thanh Hà với HACCP, BRC, BSCI, FDA; Hồng Hạnh với ISO 9001: 2008, HACCP, HALAL, FDA…

Nhưng… họ đang bị ngáng đường do chính… qui định của chính VN mình. Bị hàng rào kỹ thuật nước ngoài thì tất nhiên rồi, nhưng rào do mình dựng mới ly kỳ. Đó là cái ải: quy định về hàm lượng histamine. Năm 2006, Ủy ban Codex Việt Nam và Thái Lan hợp tác đồng biên soạn Bộ Tiêu chuẩn Codex về nước mắm với ngưỡng histamine là 400mg/lít. Rồi 2012, Ủy ban Codex Việt Nam soạn lại Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với nước mắm (National technical regulation for fish sauce) vẫn giữ hàm lượng histamine là 400 mg/lít. Thì chỉ có nước mắm công nghiệp đã pha loãng mới thỏa tiêu chí này. Chính doanh nghiệp Thanh Hà cũng đã mất hơn 2 năm không thể xuất khẩu sang Hoa Kỳ do bị FDA cảnh báo hàm lượng histamine vượt qui định và tới giờ vẫn không gỡ được. Với mức đó, cửa định mệnh chỉ mở cho nước mắm công nghiệp mà thôi?

nuocmam_phuquoc03
Ảnh-trang quảng cao trong chiến dịch Arsenic
nuocmam_phuquoc04
Ảnh chị Tịnh với chén nước mắm nhĩ-chai NM Quốc Đảo

Vũ Kim Hạnh

Nguồn: facebook.com/vu.k.hanh.52/posts/10157388168456122

Đọc thêm:

LÀM GÌ, KHI HỌ “ÁC QUÁ ĐÁNG” VÀ KHÔNG CÓ ĐIỂM DỪNG? (Vũ Kim Hạnh)

nuocmam_truyenthong04

Sau stt về Thanh Thùy, con nhà chị Tịnh, Thanh Quốc, thấy mọi người share nhanh quá, tôi bỗng ái ngại là cô gái trẻ này sẽ lo âu. Tôi nhắn tin hỏi Thùy để trấn an. Thùy nói. Dạ bạn bè thân của con ngoài này (Phú Quốc) cũng hỏi, mầy có lo là Masan nó triệt Thanh Quốc chết không đó? Con không lo đâu cô. Vì quá thương má con cứ lận đận cả đời với mấy thùng nước mắm mà con về chôn chân ở đây. Họ đánh mấy trận lao đao quen rồi. Nhưng lần này có bàn tay nhà nước nữa. Con ức đến chết đi được là sao nhà nước không bênh vực người làm ăn tử tế mà còn tiếp tay cho họ. Nếu không có cô Hồng Minh, chú Thành, cô Dung...với các cô chú Hội nước mắm mấy tỉnh, thì họ cứ ban hành cái quy phạm đó, rồi tới quy chuẩn là xúm nhau chết hết trong câm lặng. Con sợ là sợ vậy đó cô. Họ giàu quá rồi mà, bao nhiêu họ mới vừa lòng?”

Tôi có gửi cho Thùy hình tôi chụp báo Sài Gòn Giải Phóng chủ nhật đăng lại trang 1, bài lớn, tôi viết về Thùy. An tâm Thùy ơi. Không phải báo nào, cơ quan nhà nước nào cũng bị họ mua. 

Nhưng tôi biết, Thùy không an tâm. Mà tôi cũng không an tâm. Vì sau cái quy phạm trời ơi này sẽ là gì nữa, xem ra quyết tâm của họ đâu có điểm dừng?

Tôi vừa đọc lại bài báo viết về xếp hạng mới cũa Bloomberg. “95% gia đình VN xài sản phẩm của Masan”. Kết quả này bị “make up” lên bao nhiêu? Tôi biết và thân với Kantar. Tôi nghi ngờ cách lấy mẫu. Tài sản ông Quang giờ tới hơn 1,2 tỷ USD rồi, cần gì một kết quả điều tra minh họa?.

Gọi ông Nguyễn Đăng Quang, chủ tịch Masan là ông “trùm nước mắm” cũng đúngl với thị phần áp đảo, có lẽ gần 80%. Nhưng từ 10 năm trước, sự kiện hàng loạt doanh nghiệp sản xuất nước tương TP này bị tiêu diệt đã ghi trong “lịch sử doanh thương Sai Gòn” qua vụ 3 MCPD. Họ chết hết rồi và 10 năm qua ông không ngừng giàu lên. Gần 3000 doanh nghiệp làm nước mắm , hơn 10 làng nghề đang tiếp tục rụi tàn dần với những arsenic, histamine, và...hình như không có điểm dừng? 

Tôi nhớ, nhiều năm trước, tôi đã khuyên các doanh nghiệp thực phẩm HVNCLC học cách xây dựng mạng lưới phân phối của Masan bằng xây dựng đội ngũ và mạng lưới với bản đồ phân phối và tăng độ đi sâu bao phủ. Đó là cách mà Unilever và Vinamilk cũng làm và cũng thành công vang dội. Nhưng người ta cạnh tranh bằng chính sức lực chứ không đi giết đối thủ. Nhất là giết một bảo vật quốc hồn quốc túy là nước mắm truyền thống.

Ai là người VN mà trong máu không từng có nước mắm? Tưởng tượng 2 chữ nước mắm trong Larousse giờ phải thay bằng “Nước mắm hóa chất” thì còn gì đau hơn cho VN?

Bạn phải ngồi nghe những chủ nhà thùng Phú Quốc nói. Nghe nói, ai thua thì phải bán nguyên liệu cho họ. Nhưng ở Phú Quốc không có ai làm vậy (?). Họ bỏ nghề, làm nông kiếm sống. Nhưng Nha Trang thì khác. Mấy anh bạn tôi làm nước mắm ở Nha Trang nói, muốn sống đành phải làm nhà cung cấp nguyên liệu cho họ. Họ quảng cáo dữ quá, bán giá rẻ quá mà làm mạng lưới cũng rộng quá nên chiếm hết thị trường. Tụi tôi đành đi bán nguyên liệu cho họ. Biết là đưa dao cho họ đâm vào cổ mình mà vẫn phải làm để sống.

Tôi hết sức cảm thông tình cảnh này, ngay cả DN có thương hiệu nức tiếng trăm năm. Từ cuộc đấu tranh chống chiến dịch vu khống Arsenic 2 năm trước, một DN có tiếng trong nghề nước mắm, lúc ấy là thành viên ban chấp hành cũ của Hội DN.HVNCLC luôn im lặng, né tránh mọi cuộc họp ban chấp hành ủng hộ nước mắm truyền thống. Giờ đây doanh nghiệp này cũng thành nhà “biện minh” cho họ, rằng “phải cần công nghệ pha chế để đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng” 

Thì anh cứ pha chế những hóa chất được phép. Miễn anh đừng tìm mọi cách xóa nhòa ranh giới giữa anh và nước mắm truyền thống, đừng tìm cách giết người ta để độc chiếm thị trường, đừng muốn mở bảo tàng nước mắm ở PQ và viết lại định nghĩa từ ngàn năm trước. Và nhất là đừng phá tan một lực lượng người Việt bao năm nay sống bằng cái nghề gia truyền quá cực khổ này.

Nhiều người hỏi, sao không lập Hiệp hội những nhà sản xuất nước mắm để có tiếng nói chung? Hỏi đúng quá và cũng đã có người biết cách phá tan cái ý định lập Hội này. Họ biết xài qui định về lập Hội với sự áp dụng rất lạnh lùng vô tư của Bộ Nội Vụ, cơ quan chức năng cao nhất. Ban vận động thành lập HỘi nước mắm truyền thông nộp đơn, họ cũng nộp đơn. Theo luật có đơn vị xin lập “trùng” thì phải “thương lượng”. Bộ bảo thương lượng đi và thế là cái tên “nước mắm truyền thống” được yêu cầu bỏ. Dằng dai tới giờ, chừng nào mới có hội?
Chuyện làm dự thảo Quy phạm thực hành giờ mới thấy thiệt hề. Họp báo về nước mắm mà cấm cửa chuyên gia và các Hội nước mắm, chỉ có các nhà an toàn thực phẩm. Viết quy phạm mà không hề biết gì về thực tế quy trình sản xuất đã bao nhiêu đời. Nhà thùng mà phải đựng nước mắm trong đồ đựng màu sáng ? Nguyên liệu là cá biển mà phải kiểm thuốc thú ý và thuốc bảo vệ thực vật? Lo ngại cách làm nước mắm mất vệ sinh phải dạy quy phạm thực hành, vậy giấy phép đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm tất cả địa phương cấp anh chà hết dưới chân?... Mà anh chắc biết bây giờ ai nấy đều đang làm tiêu chuẩn HACCP và nhiều thứ tiêu chuẩn của các nước mới cạnh tranh quốc tế được, vậy cứ cố làm những quy phạm, quy chuẩn này làm gì? 

Ông Trần Đáng lại cao giọng là “Đừng phân biệt nước mắm truyền thông với NM công nghiệp mà MẤT ĐOÀN KẾT” trong ngành này. Anh bóp cổ người ta, cấm kêu, vì kêu vậy thiên hạ thấy là mất đoàn kết, nạn nhân cứ câm lặng chết hẵn đi là ... không mất đoàn kết nhé. Thật là “Ác quá đáng”

Còn với điểm tựa tưởng như khoa học là tiêu chuẩn cho nước mắm Codex. Tiêu chuẩn này do các nhà “khoa học VN cùng Thái Lan xây dựng” mà Thái Lan thì không có làm nước mắm truyền thống kiểu VN. Họ chỉ làm nước mắm công nghiệp. Dễ hiểu khi có nhiều thứ tiêu chuẩn, anh phớt lờ mà Codex thì anh nhấn mạnh: vì nó có lợi cho nước mắm công nghiệp. Với Thái Lan, tôi nhớ, có món nợ “Nước mắm Phú Quốc Thái Lan” tràn khắp thế giới cũng sẽ đến lúc phải đòi. Anh giỏi thì đi mà đòi lại đi, cả nước biết ơn anh, chứ giết gần 3000 nhà SX nghèo trong nước thì có gì là vinh quang mà đăng quang?

Vũ Kim Hạnh

Nguồn: facebook.com/vu.k.hanh.52/posts/10157384852636122