hình tự quản, teamwork, một cách thức làm việc dân chủ trong nội bộ (Dương Thành Tân)

Lượt xem: 1279

“…Dân chủ là một chìa khóa không vạn năng, lắm thiếu sót và đôi khi tưởng chừng mâu thuẫn, nhưng biết áp dụng vào mọi tập thể giữa con người với con người, thì nó hiệu quả hơn lắm mô hình độc tài thiểu số lẫn độc tài đa số…”

mohinh_tuquan03

Ai ai cũng thấy những tổ chức đấu tranh cho dân chủ đấu đá nhau. Rồi trong nội bộ, họ cũng lại cãi vã đấu đá tiếp. Ngay cả ở hải ngoại, dù không thấy bóng dáng đảng cộng sản can thiệp, chúng ta vẫn không thành lập được những tổ chức mạnh. Một bạn trẻ chú ý đến thời cuộc đã nhận định rất hay :

Bên đó đấu tố tối ngày y chang bên này, chia rẽ nhau như thế chống con kiến không biết được không, nói gì tới chống + !!!!”.

Một lý do trong nhiều lý do là những người  đấu tranh có kiến thức rất khác nhau về dân chủ về lý thuyết lẫn thực hành. Khi làm việc chung, không sớm thì muộn, cũng sẽ dẫn đến hiện tượng là không hiểu nhau. Không hiểu nhau nên đụng chuyện là choảng nhau. Cá nhân đấu đá với cá nhân, tổ chức đối đầu với tổ chức. Phải vậy thôi, tại vì dân chủ là một khái niệm rất phức tạp. Luật sư Trần Thanh Hiệp đã giải thích rõ hơn:

Việc tìm ra định nghĩa cho từ ngữ dân chủ đã sản sinh ra nhiều công trình xây dựng lý thuyết. Mặc dù vậy, dân chủ vẫn còn là một trong những từ ngữ khó định nghĩa một cách đầy đủ. Vì người ta khám phá ra rằng đã có không ít những định nghĩa không có khả năng định nghĩa. Hay nói chính xác hơn, định nghĩa để rồi cho phép hiểu theo nhiều cách khác nhau, thậm chí trái ngược nhau.(Dân Chủ Cho Việt Nam, trang 274, luật sư Trần Thanh Hiệp).

Dù rối rắm vậy, những tổ chức (cả chính trị lẫn công ty tư nhân) biết áp dụng lý thuyết dân chủ vào nội bộ thì đạt hiệu quả hơn những mô hình quản trị khác. Mô hình thành lập những nhóm nhỏ (teamwork), có đủ quyền hành để tự quyết, tự lập, độc lập nhưng không biệt lập là một trong những hệ quả của sự áp dụng về khái niệm dân chủ.

team_worrk01

Mô hình tự quản, cách thức làm việc để tránh xung đột trong tổ chức

Lý thuyết dông dài không bằng một câu chuyện có thật. Trong tổ chức chúng tôi, vì nhu cầu thay đổi để tiến tới, đã quyết định thiết kế một biểu tượng, một logo mới. Cách thức ban đầu là mỗi người trình bày và giới thiệu một hay vài hình ảnh mà họ thấy ứng ý. Sau đó họ giải thích tại sao và cuối cùng được tất cả bầu bán bỏ phiếu. Tưởng chừng như là dân chủ nhưng kết quả lại không như mong đợi. Sau đó có một thời gian sôi nổi biểu quyết, kết quả dù có đa số, nhưng cũng chẳng được mọi người đồng tình. Biểu quyết lại là một trong những nguyên do làm những người khác bực dọc. Rốt cuộc trở thành lý do xung đột trong nội bộ.

2 tq
Dự thảo logo DCĐN

oiseau_pluraliste04
Logo mô hình tự quản, Holacraty

Bẵng đi một thời gian, chuyện logo được nhắc lại. Lần này những người có khiếu về thẫm mỹ, về hội họa, nhiếp ảnh, kiến trúc gom lại thành một nhóm không quá tám người. Ý tưởng chính là làm sao vẽ được ý tưởng một tổ chức mà ai ai cũng ngang hàng như nhau. Kẻ có ý kiến, người có chuyên môn, lần hồi thành một logo gần như là hoàn chỉnh với bầy chim giống nhau gọp lại thành một con chim giống vậy nhưng lớn hơn.

Một người trong cuộc thắc mắc:

Vậy có phải đưa ra để toàn thể thành viên biểu quyết hay không?

Nhưng mô hình tự quản không cỗ vũ sự biểu quyết, nhất là khi những người không có rành chuyên môn, không tham gia vào sự sáng tạo mà vẫn có một phiếu ngang hàng như những người có chuyên môn hơn đã khổ công đóng góp. Một thành viên phát biểu :

Chẳng hạn như bây giờ đem ra biểu quyết, một vài người có ý phản đối, nhưng không có logo nào khác thay thế, chỉ phản đối khơi khơi kiểu :

Tôi không thích!

Thế là tổ chức chúng ta sẽ bị khựng lại, bao nhiêu công cán của các người đã vắt óc ra để hoàn thiện logo bị đổ sông đổ biển. Nếu tình trạng này kéo dài thì dễ đưa đến chán nản, hết muốn đóng góp tiếp cho tổ chức.

Nếu có ai phản đối sau khi đã áp dụng, và nếu sự phản đối có lý có tình, thì nhóm chuyên môn sẽ chỉnh sữa tiếp. Vì vậy, sự đóng góp của các thành viên trong nhóm chuyên môn mới xứng đáng. Tổ chức sẽ vừa hoạt động vừa điều chỉnh, vốn là sự tự nhiên của mọi tổ chức.

Mô hình tự quản đưa ra một cách thức làm việc mà nhóm chuyên môn có quyền lực hơn là "hội đồng toàn thể thành viên" NẾU đây là vấn đề mà họ có hiểu biết nhiều hơn những người còn lại.

Đây là một đặc điểm của mô hình quản trị, nó tránh được sự độc tài của số đông không chuyên môn, có thể quyết định sai lầm. Và tránh luôn sự độc tài của những cá thể không muốn giống ai, phê phán nhưng không đưa ra được giải pháp thay thế.

logo_dang_dan_chu_danguyen
Logo chính thức Đảng DCĐN

Thế là logo được hình thành bởi một nhóm không quá tám người. Thay vì trước đây tập trung hết tất cả thành viên, ngay cả người không muốn tham gia, rồi họp lên họp xuống, tin qua tin lại, xung đột nặng nhẹ mà kết quả nhạt thếch không làm hài lòng được mọi thành viên. Chúng tôi cũng chỉ khai thác một trong những đặc tính của lý thuyết Đa Nguyên vào trong nội bộ :

- Đặc Tính Số Bốn Của Tinh Thần Đa Nguyên

Đảng Dân Chủ Đa Nguyên xem trọng sự quyết định của các nhóm và luôn luôn mưu tìm thỏa hiệp. Nguyên tắc thiểu số phục tùng đa số không được sử dụng một cách tự động và máy móc mà chỉ được dùng tới sau khi đã tận dụng mọi cố gắng để tìm đồng thuận. Đảng Dân Chủ Đa Nguyên chống lại mọi hình thức chuyên chính, kể cả chuyên chính của đa số. Bình thường trong một tổ chức dân chủ, sự chính đáng của người lãnh đạo dựa trên kết quả của cuộc bầu cử cuối cùng. Nhưng trong Đảng Dân Chủ Đa Nguyên, sự chính đáng còn nằm cả trong sự chuyên môn của những người đã đóng góp để tìm đồng thuận trong mọi quyết định quan trọng.

Kết Luận

Hầu hết những quốc gia dân chủ thường phồn thịnh hơn những quốc gia độc tài. Nhưng sẽ sai lầm nghiêm trọng khi cho là họ chỉ áp dụng dân chủ vào chính trị mà không vào những lãnh vực khác. Dân chủ là một chìa khóa không vạn năng, lắm thiếu sót và đôi khi tưởng chừng mâu thuẫn, nhưng biết áp dụng vào mọi tập thể giữa con người với con người, thì nó hiệu quả hơn lắm mô hình độc tài thiểu số hay độc tài đa số.

Dương Thành Tân