Dân chủ không khó không mất tiền - Dương Thành Tân

Lượt xem: 1671

Lịch sử cũng chứng minh rằng chỉ cần vài người đấu tranh có kiến thức chính trị là thay đổi được sinh mệnh của một dân tộc. Vì một vài chính trị gia có thực tài ở những vị trí chủ chốt là đủ để đưa ra những kế hoạch vực dậy đất nước

tudo_danchu_danguyen

Bất cứ ai có vốn liếng chính trị đều biết rằng dân chủ là mô hình chính trị tối ưu để vực dậy một đất nước. Nhận định này có hai lý do. Thứ nhất, dân chủ là mô hình quản trị đất nước rất tiết kiệm ngân sách. Lý do thứ hai, ít người biết hơn, là nền dân chủ cũng không cần tầng lớp lãnh đạo đất nước thiên tài. Xin lấy những thí dụ trong cuộc sống hàng ngày để dẫn chứng.

danchu_nhavesinh
Hiệu quả kinh tế khi áp dụng
lý thuyết dân chủ vào …nhà vệ sinh
.

Trong trong chuyến du lịch qua Thụy Sĩ, một quốc gia đẹp và sạch nhất nhì của Châu Âu, điều làm tôi ấn tượng nhất lại là phòng vệ sinh trong phi trường. Phòng vệ sinh rất sạch sẽ dù chẳng thấy người quét dọn. Nếu tò mò tìm hiểu thì sẽ thán phục cung cách làm việc của họ. Kế bên chỗ rửa tay có 3 nút bấm để xin ý kiến của người sử dụng. Nút màu xanh thì rất tốt, hành khách muôn phần thỏa mãn. Nút màu vàng thì tạm được. Còn nút màu đỏ là không hài lòng vì nhà vệ sinh dơ bẩn. Xét với khía cạnh quản trị thì đây là một cách thức làm việc cực kỳ hiệu quả. Những nút bấm này không phải chỉ để làm cảnh mà nối liền với hệ thống báo động về vệ sinh của cả phi trường. Người lau chùi lẫn ban lãnh đạo không cần phải kiểm tra thường xuyên vì công việc này đã có hành khách làm sẵn. Nếu có gì không ổn thì sẽ được báo ngay lập tức và lúc đó sẽ có người đến làm nhiệm vụ. Ban điều hành mướn ít nhân viên hơn mà phi trường vẫn sạch sẽ. Không biết ý tưởng này do cấp trên muốn tiết kiệm tiền bạc hay do những người làm vệ sinh không muốn mỏi chân vì những chuyện thừa thãi đề nghị? Có lẽ là cả hai. Trong một phi trường rộng mênh mông, chi phí nhân viên cao ngất ngưởng, xin xỏ «dư luận» kiểu này là một cách khôn ngoan để tiết kiệm nhân lực và chi phí.

Trong mọi quốc gia dân chủ, giới chính trị gia đều biết sự lợi hại của dư luận. Nếu khôn khéo, họ có thể nhờ dư luận để áp đặt những luật lệ hoặc chi tiêu cho những gì mà trước đây họ không thể làm.

Từ ngày có khủng bố, những đơn vị cảnh sát đặc nhiệm ở Châu Âu mới có đủ ngân sách để mua sắm những khí cụ mà trước đây bị cản trở bởi những đảng phái chính trị bồ câu, peace & love.

Trong vụ dân chúng bị quấy rối tình dục trong dịp giáng sinh ở Berlin, thủ tướng Angela Merkel đề ra những đạo luật hạn chế người di cư mà không có quốc gia trong khối Châu Âu nào khiển trách. Có thể uy tín của bà bị dân Đức cho tụt hạng một chút. Nhưng đối với các quốc gia chung quanh, nước Đức vẫn xứng đáng lãnh đạo Châu Âu.

Với một hệ thống chính trị khép kín, các quốc gia độc tài tìm mọi cách để triệt tiêu dư luận. Nổ lực này đã ngốn một phần lớn ngân sách. Ở Việt Nam thì hằng hà vô số, từ dư luận viên, công an mạng, báo chí, đài phát thanh, đài truyền hình, công đoàn, hiệp hội của nhà nước…

Dư luận và sự trưởng thành của nó, xã hội dân sự là những công cụ tuyệt vời để chống lại tham nhũng và mọi lạm dụng quyền lực. Ở hải ngoại có một trang Facebook vừa thành lập được vài tháng mà đã được hơn 12 000 hội viên. Trang Tôi và Sứ Quán được lập ra để chống lại cách hành xử ngược ngạo ở các đại sứ quán Việt Nam. Cả một hệ thống của bộ ngoại giao với vô số nhân viên phải chỉnh đốn cung cách làm việc vì một tổ chức xã hội dân sự được điều hành bởi 5, 7 thành viên!

Bộ giáo dục đòi vài trăm đến vài nghìn tỷ đồng để cải cách giáo dục. Nhưng nếu chính quyền « nhờ vả » đến những khoa học gia yêu nước và các tổ chức dân sự của nhà giáo khoa về hưu. Chỉ cần yểm trợ và tạo điều kiện cho kiến thức của họ được ứng dụng, chi phí cải cách giáo dục có thể tính ở mức … vài tỷ đồng!

Nếu sau này Việt Nam có một chính quyền dân chủ đa đảng thực lòng muốn gầy dựng đất nước, những tổ chức dân sự và dư luận là một dụng cụ miễn phí và tuyệt vời để thanh lọc những bộ máy hành chánh của chính quyền. Các đảng phái chính trị đối lập cũng nương theo đó mà hành hạ đảng cầm quyền và dành lấy cử tri trong dịp bầu cử.

Áp dụng mô hình dân chủ, khi lãnh đạo không có nghĩa là chỉ huy.

Ở đơn vị tôi có 2 ông xếp làm việc hiệu quả nhưng tính nết trái ngược nhau. Một thì cau có đăm đăm nhưng lại có hiểu biết chuyên môn rất cao. Một thì chuyên môn bình thường nhưng lại niềm nỡ lịch thiệp với mọi người. Ông khó tính làm ngày làm đêm vì hễ buông ra là thuộc hạ chẳng làm gì hết. Một phần họ không dám vì trước sau gì cũng bị cằn nhằn. Phần khác, họ không muốn làm. Không khí làm việc lạnh tanh và chán chường.

Ngược lại, ông thứ hai xem những người cộng sự như ngang hàng, đôi khi còn công nhận họ thông minh hơn mình. Ông không ngần ngại hỏi ý kiến, tiếp thu những lỗi lầm và xem những sai sót không quan trọng của người khác như lỗi lầm của mình. Khi phải trừng phạt thì cũng nhẹ nhàng từ tốn. Không khí làm việc tốt hơn mà công việc cũng trôi chảy hơn. Ông tự cho phép đến trễ về sớm mà công việc vẫn trơn tru vì ông biết các nhân viên vẫn tiếp tục làm việc hết mình.

Một thời gian sau cả hai được lên chức, ông mặt khó đăm đăm càng thức khuya và càng dậy sớm. Cuối cùng bị tẩu hỏa nhập ma và đi nằm bệnh viện, burn out. Ông thứ hai thì ngược lại, càng có nhiều nhân viên thì lại càng khỏe khoắn yêu đời. Sách vỡ chỉ dạy về cách làm giám đốc cũng ghi rằng đỉnh cao của nghệ thuật chỉ huy là làm sao để… khỏi phải làm gì cả. Mọi công việc hoạt động trôi chảy vì đã tạo lập được một hệ thống tự động, những nhân viên tài giỏi đang làm những công việc phù hợp với khả năng của  họ.

Dân chủ là cách thức điều hành cần ít hiểu biết nhất.

Bà cô tôi là giáo viên đại học bách khoa Sài Gòn đã thành triệu phú sau một thời gian ngắn vượt biên qua Mỹ. Bà dạy dỗ đứa con trai duy nhất khá khắt khe nhưng sáng suốt. Con trai bà hoàn hảo về nhiều lãnh vực: đậu bằng tiến sĩ, làm việc cho Microsoft, biết nói và viết tiếng Việt dù sanh ra ở California, biết cách giao tiếp lẫn nấu ăn, vân vân … Nhiều cô gái vừa đẹp vừa thành đạt, con của những triệu phú vốn là bạn bè của bà, đã bắn tiếng muốn tìm hiểu để đi tới hôn nhân. Một người mẹ hoàn hảo nuôi nấng dạy dỗ con mình trở thành hoàn hảo.

Vì hên xui may rủi của cuộc đời, tôi không được tiếp nhận sự dạy dỗ của bà dù là một trong những đứa cháu được yêu thương nhất. Vì muốn xoa dịu mất mát này, bà cho phép tôi gọi điện thoại để học hỏi cách thức dạy dỗ con cái bất kể khi nào tôi muốn. Nhưng tôi đành phải từ chối. Tôi không thể nào dạy dỗ con mình giống như cô được. Tôi chỉ có thể dạy dỗ con tôi với tất cả yêu thương và hiểu biết của mình mà thôi. Sau nhiều ngày suy nghĩ, tôi quyết định ứng xử theo kiểu văn hóa gia đình-câu lạc bộ. Mỗi thành viên đều có tiếng nói ngang nhau. Con cái cũng có quyền ngang ngửa với cha mẹ và những quyết định lớn nhỏ đưa đến xung đột đều được giải quyết bằng … thương lượng. Khuyết điểm khi nuôi dạy con cái kiểu này là tốn nhiều thời gian và nước miếng. Con của tôi cũng không ngoan hiền kiểu gọi dạ bảo vâng theo tiêu chuẩn giáo dục Việt Nam. Ưu điểm thì nhiều vô kể. Phương pháp này cho phép mỗi thành viên phát huy hết khả năng của mình. Người này có thể cáng đáng công việc của người kia. Cha có thể nấu nướng lau chùi, mẹ có thời giờ đi làm lãnh lương. Con thì tự tin lẫn tự lập nhưng cũng biết bày tỏ những ưu tư rồi tìm lời khuyên nhủ. Phần lớn những lỗi lầm của mọi người trong gia đình có thể tránh khỏi qua đối thoại. Có thể con tôi không có kiến thức bằng đứa trẻ bị một giáo dục nhồi nhét bắt phải học từ sáng đến tối. Nhưng nó phát huy được những tài năng đã có sẵn lên mức cao hơn. Tôi cũng không sợ phạm những lỗi lầm mà cha mẹ nào cũng vướng phải. Nuôi con kiểu này, đối với một người có nhiều khuyết điểm lại khá trôi chảy và dễ dàng.

Gia đình có đặc điểm giống quốc gia: một tổ chức mà những thành viên bắt buộc phải sống chung và chia sẻ cùng một tương lai. Một quốc gia dân chủ, nghĩ cho cùng, không cần toàn những người lãnh đạo tài giỏi. Xin đóng khung tài giỏi ở đây trong phạm vi chuyên môn. Dù phải có những mặt khác như đạo đức, vị tha, chịu nhận lãnh trách nhiệm … vốn là những đức tính cơ bản của mọi người lãnh đạo.

Nhiều người ca tụng các quốc gia dân chủ vì công dân có lương cao, được bảo hiểm y tế lẫn xã hội… Nhưng họ không nắm được cốt lõi của vấn đề, mô hình chính trị kiểu dân chủ cho phép mỗi công dân phát huy tài năng đến mức cao nhất. Nhờ ở Mỹ, Bill Gates mới là Bill Gates. Nếu ở Việt Nam, có lẽ Bill Gates đang bán hàng đa cấp!

Chính quyền Việt Nam luôn ngụy biện rằng chỉ cần một độc đảng sáng suốt như Đại Hàn, Đài Loan, Singapore... Vậy thì những đảng phái sáng suốt này đã làm gì?

Xin thưa bấy lâu nay họ cũng chỉ làm một điều mà thôi : Cởi trói mọi rào cản và trao trả quyền hành căn bản cho người dân. Khác biệt của mỗi quốc gia là nhanh hay chậm, nhiều hay ít, toàn diện hay một phần. Từ chính trị đến kinh tế, từ văn hóa đến khoa học. Từ độc đảng chính trị sang đa đảng, từ độc quyền kinh tế sang tư nhân.

Việt Nam cần gì để đúng hẹn tương lai?

Có lẽ sau này lịch sử sẽ công nhận Việt Nam được dân chủ mà không phải do tầng lớp trí thức dẫn dắt. (Lác đác vài trăm người trong số 90 triệu dân không đủ số lượng để hình thành một tầng lớp). Lịch sử cũng chứng minh rằng chỉ cần vài người đấu tranh có kiến thức chính trị là thay đổi được sinh mệnh của một dân tộc. Vì một vài chính trị gia có thực tài ở những vị trí chủ chốt là đủ để đưa ra những kế hoạch vực dậy đất nước.

Nhưng sau lưng những người này phải có đông đảo đội ngũ cán bộ hỗ trợ và thực thi chính sách đến nơi đến chốn. Nếu không thì chính sách sáng suốt đến cỡ nào cũng sẽ trở thành đầu voi đuôi chuột, không đâu tới đâu. Tầng lớp đội ngũ này không nhất thiết phải là những người thiên tài. Như đã cố gắng thuyết minh ở phần trên, họ cũng có thể chỉ là những người bình thường như tôi và các bạn. Điều kiện duy nhất là chúng ta phải có khả năng khơi dậy sự thông minh và sự tận tâm của mỗi người làm việc với mình. Và dân chủ là mô hình khôn ngoan nhất để làm việc này.

Dương Thành Tân