Từ chế độ toàn trị sang thể chế dân chủ (Chương 6)

Bạn đánh giá:  / 0
DỡHay 
Chọn cỡ chữ

Từ chế độ toàn trị sang thể chế dân chủ (Chương 6)

Chương Sáu

Nhu Cầu Lập Kế Hoạch Chiến Lược

Những chiến dịch chống đối chính trị chống lại chế độ độc tài có thể phát động theo nhiều phương cách khác nhau. Trong quá khứ, những cuộc đấu tranh này phần lớn luôn luôn không có kế hoạch và thường có tính cách ngẫu nhiên. Những mối bất bình riêng đã làm nổ ra những cuộc chống đối vượt quá lúc khởi đầu có nhiều dạng thái, nhưng thường là những hành động hung ác, việc bắt bớ hoặc ám sát một nhân vật có uy tín, một chính sách hay một lệnh đàn áp mới, khan hiếm thực phẩm, sự bất kính đối với tín ngưỡng tôn giáo hoặc lễ kỷ niệm của một biến cố quan trọng có liên quan. Đôi khi, một hành động khác thường của chế độ độc tài gây phẫn uất quá độ trong quần chúng khiến họ lao vào hành động nhưng không hề biết cuộc nổi dậy sẽ chấm dứt như thế nào. Có đôi lúc một cá nhân can đảm hoặc một nhóm nhỏ ra tay hành động rồi được hỗ trợ. Một nỗi bất bình riêng có thể được một nhóm khác nhìn nhận như là những bất công mà họ đã từng là nạn nhân và họ cũng nhẩy vào tham gia tranh đấu. Đôi khi, một lời kêu gọi kháng cự từ một nhóm nhỏ hoặc một cá nhân có thể được đáp ứng ào ạt mà không ai ngờ.

Mặc dù tính tự phát có một số đặc điểm tích cực, nhưng nó thường có khuyết điểm. Thường thuờng các chiến sĩ dân chủ không ước tính được mức tàn bạo của chế độ độc tài, nên họ tổn thất nặng nề và đối kháng sụp đổ. Đôi khi các chiến sĩ dân chủ không có kế hoạch (phó mặc cho may rủi) nên kết quả là thảm bại. Ngay cả khi hệ thống đàn áp đã bị đánh sập, thiếu kế hoạch trong việc chuyển tiếp sang hệ thống dân chủ đã giúp phát sinh mầm mống của chế độ độc tài mới.

Lập kế hoạch thực tiễn

Trong tương lai, hành động vô kế hoạch của quần chúng chắc chắn sẽ đóng một vai trò quan trọng trong việc nổi dậy chống lại chế độ độc tài. Tuy nhiên, hiện nay chúng ta có thể bàn định những phương pháp hữu hiệu nhất để đánh đổ chế độ độc tài, ước định khi nào tình thế chính trị và tâm trạng của quần chúng đã chín muồi và chọn cách khởi động một chiến dịch. Để lựa chọn phương cách hữu hiệu nhất ngõ hầu giành lại tự do trong những điều kiện như vậy, chúng ta cần có những suy nghĩ rất chín chắn dựa trên cơ sở ước định thực tiễn về tình hình và khả năng của quần chúng.

Nếu muốn thực hiện một điều gì đó, con người phải khôn ngoan lập kế hoạch thực hiện nó. Mục đích càng quan trọng hoặc những hậu quả thất bại càng trầm trọng, việc lập kế hoạch càng quan trọng hơn. Lập kế hoạch chiến lược làm cho việc huy động và sử dụng những khả năng sẵn có một cách hữu hiệu nhất, gia tăng tính khả thi. Điều này đặc biệt đúng cho phong trào dân chủ - phong trào có khả năng vật chất giới hạn và các người ủng hộ sẽ bị đe dọa - vì mục tiêu của phong trào là đánh đổ một chế độ độc tài có quyền lực. Trái lại, chế độ độc tài thường có những phương tiện vật chất dồi dào, có sức mạnh tổ chức và có khả năng thực thi bạo lực.

« Lập kế hoạch chiến lược » ở đây có nghĩa là suy tính một đường hướng hoạt động có nhiều khả năng đạt được thắng lợi hơn từ tình huống hiện tại đến tình huống tương lai mong muốn. Trong khuôn khổ bài tham luận này, có nghĩa là từ một thể chế độc tài chuyến sang một hệ thống dân chủ tương lại. Kế hoạch để thực hiện mục tiêu thường bao gồm nhiều chiến dịch giai đoạn và các hoạt động có phối hợp tổ chức, nhằm củng cố sức mạnh của quần chúng bị áp bức và xã hội và làm suy yếu chế độ độc tài. Điều đáng chú ý ở đây là mục tiêu không phải chỉ đơn thuần phá hủy chế độ độc tài mà còn xây dựng một hệ thống dân chủ. Một chiến lược toàn diện mà chỉ giới hạn trong mục tiêu đánh đổ chế độ độc tài sẽ có nhiều nguy cơ đưa đến một tên bạo chúa khác.

Những trở ngại trong việc lập kế hoạch

Một số vị tranh đấu cho tự do trên khắp thế giới không dồn hết khả năng của mình đặt nặng vào vấn nạn làm sao hoàn tất cuộc giải phóng. Chỉ thật đặc biệt, các chiến sĩ này mới nhận diện đầy đủ tầm quan trọng cao độ của việc lập kế hoạch chiến lược một cách chu đáo trước khi họ hành động. Do đó, việc lập kế hoạch đã hầu như không được làm.

Tại sao những người có viễn kiến đem tự do chính trị cho nhân dân lại ít khi chuẩn bị một kế hoạch chiến lược hoàn thiện để đạt mục tiêu ? Rủi thay, phần đông những người trong nhóm đối lập dân chủ không thấy nhu cầu lập kế hoạch chiến lược hoặc không quen và không được huấn luyện để suy nghĩ chiến lược. Đây là một công việc khó khăn. Luôn luôn bị chế độ độc tài sách nhiễu và bị tràn ngập bởi những nhiệm vụ trước mắt, các cấp lãnh đạo của kháng chiến thường không có tinh thần thảnh thơi hoặc thời gian để phát triển kỹ năng suy nghĩ chiến lược.

Thay vào đó, họ hành xử theo một mẫu phản ứng chung, thông thường là chống đỡ những chiêu đòn chủ động của chế độ độc tài. Đối lập vì vậy luôn luôn ở thế bị động (thế thủ), tìm cách bảo vệ những quyền tự do bị hạn chế hoặc những thành trì tự do, cao lắm là làm chậm lại bước tiến trong việc kiểm soát của kẻ độc tài hoặc gây nên một số vấn đề cho chính sách mới của chế độ.

Lẽ cố nhiên, một vài cá nhân và nhóm có thể không thấy cần thiết phải lập kế hoạch toàn bộ dài hạn cho phong trào giải phóng. Thay vào đó, họ lại ngây ngô nghĩ rằng chỉ cần tin tưởng vào mục đích một cách mạnh mẽ, chắc nịch và bền bỉ là đủ. Người khác cho rằng họ chỉ đơn thuần sống và minh chứng cho những nguyên tắc đạo đức và lý tưởng đế đương đầu với những khó khăn, họ đem hết sức bình sinh của họ để thực thi những điều đó. Tin vào mục đích nhân bản và trung thành với lý tưởng thật đáng kính phục, nhưng không thích hợp một chút nào trong việc chấm dứt một chế độ độc tài và dành quyền tự do.

Nhiều người khác đối lập với chế độ độc tài ngây ngô nghĩ rằng họ chỉ cần áp dụng bạo lực đúng mức, tự do sẽ đến . Nhưng, như đã bàn trước đây, bạo lực không đảm bảo thành công. Thay vì giải phóng, nó có thể đưa đến thất bại, đưa đến thảm kịch tập thể, hoặc cả hai. Hầu như ở mọi tình huống, chế độ toàn trị được trang bị đầy đủ để đấu tranh bạo lực và sức mạnh quân sự, chắc chắn, ít khi thuận lợi cho các chiến sĩ dân chủ.

Cũng có những nhà hoạt động đặt căn bản hành động của họ trên những gì họ « cảm nhận » thấy cần phải làm. Tuy nhiên, những lề lối làm việc này không những bộc lộ tính coi mình là trung tâm vũ trụ mà còn chẳng ích gì cho việc triển khai một chiến lược toàn bộ để giải phóng.

Hành động dựa trên một « sáng kiến » của một ai đó cũng có giới hạn. Điều cần thay vào đó là một hành động dựa trên một suy tính thận trọng về những « bước kế tiếp cần phải làm » để đánh đổ chế độ độc tài. Không chịu phân tích chiến lược, nên các cấp lãnh đạo đối kháng thường không biết « bước kế tiếp » là gì, đó là do họ không suy nghĩ chín chắn về những bước cụ thể kế tiếp phải làm để giành thắng lợi. Óc sáng tạo và sáng kiến rất quan trọng, nhưng chỉ dùng để thúc đẩy tình hình chiến lược của các lực lượng dân chủ.

Biết sâu sắc vô số hành động có thể thực hiện để tấn công chế độ độc tài nhưng lại không biết khởi sự từ đâu nên có nhiều vị khuyên « làm tất cả cùng một lượt ». Điều này có thể hữu ích nhưng lẽ cố nhiên không thể thực hiện, đặc biệt đối với những phong trào còn tương đối yếu kém. Hơn thế nữa, cách làm việc này không chỉ dẫn cho biết đâu là nơi khởi sự công tác, đâu là nơi phải tập trung sức lực và làm thế nào để phân phối tài lực vốn đã hạn chế.

Có những cá nhân khác và nhóm biết rõ nhu cầu phải lập kế hoạch, nhưng họ chỉ có khả năng suy tính trong ngắn hạn hoặc trên bình diện chiến thuật. Họ có thể không thấy việc lập kế hoạch dài hạn là cần thiết hoặc khả thi. Có đôi lúc họ không có khả năng để suy nghĩ và phân tích về mặt chiến lược, họ để những vấn đề tương đối tiểu tiết chi phối chính bản thân họ, họ thường đối phó với hành động của đối thủ hơn là nắm thế chủ động cho đối kháng dân chủ.


Dồn hết năng lực vào những sinh hoạt ngắn hạn, các cấp lãnh đạo này thường không chú ý đến việc khảo sát những chiều hướng hoạt động khác để hướng dẫn toàn bộ nỗ lực làm cho mục tiêu mỗi lúc một gần kề hơn.

Rất có thể một vài phong trào dân chủ không hoạch định một chiến lược nào nhằm đánh đổ chế độ độc tài, thay vào đó họ chỉ tập trung vào việc giải quyết những vấn đề trước mắt, vì một lý do khác. Trong thâm tâm của họ, họ không thực sự tin chế độ độc tài có thể bị chấm dứt do những cố gắng của chính họ. Vì vậy, việc lập kế hoạch để thực hiện điều này được xem như một lãng phí thời giờ một cách lãng mạn hoặc một cuộc thao dượt vô bổ. Những người đấu tranh cho tự do, chống lại chế độ độc tài bạo tàn đã được củng cố vững chắc, thường phải đương đầu với lực lượng quân sự và công an to lớn nên kẻ độc tài dường như có thể làm tất cả những gì họ muốn. Những người này thiếu hẳn niềm hy vọng thực sự, tuy nhiên họ vẫn tiếp tục chống đối chế độ độc tài vì lòng công chính và có thể vì lịch sử. Mặc dù họ không bao giờ nhìn nhận điều này, và có lẽ tâm thức của họ cũng không bao giờ nhìn nhận điều này, hành động của họ đối với chính họ là một hành động tuyệt vọng. Vì vậy, đối với họ, việc lập kế hoạch chiến lược toàn diện và dài hạn không có giá trị.

Hậu quả của những thiếu sót như vậy trong việc lập kế hoạch chiến lược đôi khi rất tai hại : sức lực của phong trào bị phân tán, hành động không hiệu quả, năng lực lãng phí vào những vấn đề tiểu tiết, lợi thế không được khai thác đúng mức và hy sinh trở thành con số không. Nếu các chiến sĩ dân chủ không lập kế hoạch chiến lược, chắc chắn họ sẽ không đạt được mục đích của họ. Những hoạt động không có kế hoạch và hỗn tạp sẽ không đẩy mạnh những nỗ lực đối kháng. Thay vào đó, chắc chắn chúng sẽ giúp chế độ toàn trị gia tăng quyền kiểm soát và quyền lực.

Không may, vì chiến lược toàn bộ để giải phóng nếu có đi nữa cũng ít khi được khai triển, nên các chế độ độc tài có vẻ lâu bền hơn trên thực tế. Chúng tồn tại trong nhiều năm hoặc hàng chục năm lâu hơn thời gian thiên hạ dự đoán.

Bốn thuật ngữ quan trọng trong việc lập kế hoạch chiến lược
Để giúp chúng ta suy nghĩ trên bình diện chiến lược, chúng ta cần phải hiểu rõ bốn thuật ngữ căn bản.
Chiến lược toàn bộ là một khái niệm để chỉ việc phối hợp và điều khiển việc sử dụng tất cả những nguyên lực thích hợp và sẵn có ( kinh tế, nhân sự, đạo đức, chính trị, tổ chức, vân vân.) của một nhóm tìm cách đạt mục tiêu của mình trong một cuộc xung đột.

Trong lúc tập trung sự chú ý đầu tiên vào mục tiêu và nguyên lực của nhóm trong cuộc đấu tranh, chiến lược toàn bộ quyết định kỹ thuật hành động thích hợp nhất (ví dụ như chiến tranh quy ước hoặc đấu tranh bất bạo động) đem ra áp dụng trong cuộc xung đột. Khi lập kế hoạch chiến lược toàn bộ, cấp lãnh đạo đối kháng phải lượng định và trù tính những áp lực và những ảnh hưởng nào cần áp đặt lên đối thủ. Đi xa hơn nữa, chiến lược toàn bộ bao gồm những quyết định về những điều kiện và giai đoạn thích hợp để từ đó phát động những chiến dịch đối kháng khởi đầu và tiếp sau.

Chiến lược toàn bộ thiết lập một hệ thống khung nền tảng cho việc chọn lựa nhiều chiến lược ngắn hạn để tiến hành cuộc đấu tranh. Chiến lược toàn bộ cũng xác định rõ việc phân phối các công tác chính cho từng nhóm cá biệt và việc phân phối nguyên lực cho họ để sử dụng trong cuốc đấu tranh.

Chiến lược là ý niệm làm thế nào để đạt những mục tiêu nhất định một cách hoàn hảo nhất trong một cuộc xung đột, thực hiện trong khuông khổ chiến lược toàn bộ đã được quyết định. Chiến lược liên quan đến quyết định khi nào và làm thế nào để tranh đấu cũng như làm thế nào để đạt hiệu quả tối đa cho mục tiêu tranh đấu đã được xác định. Chiến lược được ví như khái niệm của một nghệ sĩ, trong khi đó kế hoạch chiến lược là bản thiết kế của một kiến trúc sư. (12)

Chiến lược cũng bao gồm những cố gắng để khai triển một vị thế chiến lược hết sức thuận lợi đến nỗi đối thủ có thể thấy trước là cuộc xung đột công khai chắc chắn sẽ thất bại cho họ và do đó đầu hàng mà không đụng độ công khai. Hoặc, nếu không, vị thế chiến lược đã được cải tiến sẽ đảm bảo thành công cho những người chống đối trong cuộc đấu tranh. Chiến lược cũng liên quan đến việc hành sử thế nào để khai thác những thành công khi đã thắng cuộc.

Áp dụng vào trong tiến trình đấu tranh, kế hoạch chiến lược là tư tưởng căn bản, hoạch định hướng đi của chiến dịch và phối hợp nhịp nhàng các yếu tố rời rạc để đóng góp một cách thuận lợi nhất cho việc thực hiện mục tiêu. Nó cũng liên quan đến việc dàn trải khéo léo những nhóm hành động đặc nhiệm vào các công tác nhỏ gọn hơn. Hoạch định một chiến lược khôn ngoan cũng phải chú ý đến những yêu cầu cần có để thanh công trong việc thực hiện những kỹ thuật đấu tranh đã chọn. Kỹ thuật khác đòi hỏi yêu cầu khác. Lẽ cố nhiên, tìm cách đáp ứng các « yêu cầu » chưa đủ để đảm bảo thành công. Cần có thêm những yếu tố khác.

Trong khi lập kế hoạch chiến lược, các chiến sĩ dân chủ phải xác định rõ ràng những mục tiêu và ấn định cách đo lường hiệu quả của những cố gắng để hoàn tất chúng. Xác định và phân tích này cho phép các chiến lược gia nhận diện các yêu cầu chính xác để đạt được từng mục đích đã chọn. Điều này đòi hỏi sự minh bạch và vấn đề xác định rõ cũng được áp dụng trong việc hoạch định chiến thuật.

Chiến thuật và phương pháp hành động được dùng để thực hiện chiến lược. Chiến thuật liên quan đến việc sử dụng khéo léo lực lượng của mình sao cho có lợi thế nhất trong một tình huống nhất định. Chiến thuật là một hành động giới hạn, dùng để đạt một mục tiêu nhất định. Việc lựa chọn chiến thuật phải dựa vào ý niệm làm thế nào, trong một giai đoạn nhất định của cuộc xung đột, khai thác tối đa những phương tiện đấu tranh sẵn có để thực hiện chiến lược. Để đạt hiệu quả cao nhất, chiến thuật và phương pháp phải được lựa chọn và áp dụng luôn luôn trong chiều hướng hoàn thành những mục tiêu chiến lược. Những thắng lợi chiến thuật không củng cố mục tiêu chiến lược có thể sau này hóa ra là một hoang phí năng lực.

Do đó, chiến thuật liên quan đến một tiến trình hoạt động nhất định, phải phù hợp với chiến lược tổng quát, cũng như chiến lược phải phù hợp với chiến lược toàn bộ. Chiến thuật luôn luôn liên quan đến đấu tranh (trực tiếp), trong khi đó chiến lược có những suy tính rộng lớn hơn. Một chiến thuật đặc biệt phải được hiểu là một phần của chiến lược toàn bộ trong một trận chiến hay một chiến dịch. Chiến thuật được áp dụng cho những giai đoạn ngắn hạn hơn chiến lược, hoặc trong những phạm vi nhỏ hẹp hơn (địa lý, định chế, vân vân.), hoặc do một số ít người thực hiện, hoặc cho một mục tiêu ngắn hạn hơn. Trong đấu tranh bất bạo động, sự phân biệt giữa mục tiêu chiến thuật và mục tiêu chiến lược có thể được quy định một phần do mục tiêu lựa chọn có tính cách cục bộ hoặc quy mô.

Tấn công chiến thuật đuợc dùng để hỗ trợ cho mục tiêu chiến lược thành tựu. Giao tranh chiến thuật là những dụng cụ của chiến lược gia để tạo những điều kiện thuận lợi cho việc phát động những mũi tiến công quyết định chống địch thủ. Vì vậy, điều tối quan trọng là những người có trách nhiệm hoạch định và thi hành những công tác chiến thuật phải có kỹ năng ước định tình hình và lựa chọn phương pháp thích hợp nhất để thực hiện. Những ai chuẩn bị tham dự phải được huấn luyện cách sử dụng kỹ thuật đã được lựa chọn và những phương pháp cụ thể.

Phương pháp


Nói đến những vũ khí đặc trưng hoặc phương tiện hành động. Trong khuông khổ kỹ thuật đấu tranh bất bạo động, những phương tiện này bao gồm hàng chục hình thức hành động (ví dụ như nhiều loại đình công, tẩy chay, bất hợp tác chính trị, và những hành động tương tự) đã được nêu trong Chương Năm. (Xem thêm phần Phụ Lục)

Việc triển khai một kế hoạch chiến lược đáng tin cậy và có hiệu quả cho cuộc đấu tranh bất bạo động tuỳ thuộc vào việc đề ra và sự chọn lựa thận trọng chiến lược toàn bộ, chiến lược, chiến thuật và phương pháp.

Bài học chính rút ra từ cuộc thảo luận này là cần vận dụng có suy tính trí tuệ của mình trong việc lập kế hoạch chiến lược một cách thận trọng cho việc giải phóng khỏi ách độc tài. Không biết hoạch định kế hoạch khôn ngoan có thể đưa đến thảm họa, trái lại sử dụng hữu hiệu khả năng trí tuệ có thể đề ra một tiến trình chiến lược cho việc sử dụng một cách sáng suốt nguyên lực sẵn có của mình để vận động xã hội đi vào mục tiêu tự do và dân chủ.

(12) Robert Helvey, thông tin cá nhân, ngày 15 tháng 8 năm 1993

Gene Sharp
Nguyễn Gia Thưởng
chuyển ngữ

Thêm bình luận

Để gởi lời bình đi các bạn ghép hình vào đúng khuôn ở dưới, rồi bấm "GỞI" thì lời bình sẽ đến tay admin. Mời các bạn thoải mái viết còm.



Các bạn kết hợp hình cho ăn khớp vơi hình hiển thị

Tìm bài và tác giả

Thông báo chấm dứt cộng tác với ông Nguyễn Gia Kiểng

logo_taphop_2016"...Tiếp theo “Tuyên bố bất tín nhiệm Thường trực THDCĐN nhiệm kỳ 2014 -2016”ngày 01/12/2016, chúng tôi chấm dứt mọi sự cộng tác với ông Nguyễn Gia Kiểng (cựu Thường trực Ban lãnh đạo THDCĐN) kể từ ngày hôm nay..."

Đọc tiếp


 

Hồi ký trùm gián điệp Đông Đức Markus Wolf