Trí thức Việt Nam đã làm tròn trách nhiệm hướng dẫn quần chúng chưa? (Dân Luận) (TL 267)

Bạn đánh giá:  / 0
DỡHay 
Chọn cỡ chữ

“...đặt vấn đề trí thức Việt Nam nên về nước hay không còn có thể dẫn đến một nhận thức sai là chúng ta có quá nhiều người ở nước ngoài...”
 


LTS:Thời gian vừa qua, trên các trang báo mạng đã có nhiều tranh luận xung quanh chủ đề về "Trí thức Việt Nam". Thế nào là một trí thức đúng nghĩa? Vai trò và trách nhiệm của trí thức đối với sự phát triển của xã hội ra sao ?... Chắc chắn sẽ còn tiếp tục được dư luận mổ xẻ. Một năm về trước, báo Dân Luận đã tổ chức một cuộc "Hội luận với Tập Hợp Dân Chủ Ða Nguyên" (THDCÐN), đây là một cơ hội tốt để mọi người tìm hiểu về THDCÐN và cũng là cơ hội quí báu để THDCÐN trình bày những quan điểm và đề nghị của mình đối với nhân dân Việt Nam (xem Dân Luận)
 
Trong rất nhiều câu hỏi của độc giả gửi đến THDCÐN, có những câu hỏi gửi trực tiếp cho ông Nguyễn Gia Kiểng, đa số có nhiều liên quan đến vai trò của người trí thức Việt Nam. Chúng tôi xin trích đăng lại hai câu hỏi cuối (9 và 10) trong phần hai của cuộc Hội luận và phần trả lời của ông Nguyễn Gia Kiểng với hy vọng đón nhận những đóng góp sâu sắc hơn về vai trò của người trí thức Việt Nam hiện nay.

Thông Luận

 
Câu hỏi 9:
 
Tôi xin hỏi ba câu đến ông Nguyễn Gia Kiểng, một người mà tôi ngưỡng mộ:
 
    1. Chính quyền nên đóng vai trò dẫn dắt hay công cụ để tiến tới một quốc gia giàu mạnh?
    2. Khi nào thì trí thức nên độc lập với chính quyền, lúc nào thì nên tham gia? Trí thức hải ngoại hiện nay nên về nước hay ở nước ngoài ?
    3. Vì sao rất nhiều quốc gia lật đổ được độc tài mà không thoát khỏi số phận èo uột, nhược tiểu, kém hạnh phúc?
 
Nguyễn Gia Kiểng trả lời:
 
Bạn Hy Văn và BBT Dân Luận thân mến,
 
Trước hết xin cảm ơn thiện cảm mà bạn đã dành cho THDCÐN và cá nhân tôi. Xin được bắt tay bạn. Chúng ta là anh em.
 
Sau đây xin góp ý về ba vấn đề bạn đặt ra. Cả ba đều là những vấn đề đã được thảo luận trong THDCÐN, bởi vì đây là những vấn đề lớn và quan trọng mà mọi tổ chức dân chủ đều phải có lập trường. Trong cuộc trao đổi này mong bạn coi những ý kiến mà tôi sẽ trình bày như là những ý kiến được đưa ra để chờ đợi những ý kiến khác.
 
1. Chính quyền nên đóng vai trò dẫn dắt hay công cụ để tiến tới một quốc gia giàu mạnh?
 
Về vai trò của chính quyền, tùy theo góc nhìn mà chính quyền - được hiểu như là đồng nghĩa với nhà nước và bao gồm mọi định chế và cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp - đóng vai trò lãnh đạo hay công cụ. Dưới góc nhìn triết lý chính trị, chính quyền dân chủ, hay nhà nước dân chủ, là dụng cụ để tổ chức sự thực hiện các quyền tự do cá nhân, để tự do của người này không lấn áp tự do của người khác, nhưng tự do của người này cũng chỉ dừng lại để tự do của người khác có thể bắt đầu. Tuy vậy ngay cả dưới góc nhìn triết lý đó, nhà nước cũng vẫn có vai trò tối quan trọn: hòa giải các đòi hỏi mâu thuẫn của các thành phần xã hội, trọng tài các tranh chấp và chế tài các vi phạm. Ðừng quên một đặc điểm cốt lõi của chính quyền là có độc quyền sử dụng bạo lực hợp pháp.
 
Khi nói đến vai trò của nhà nước "để tiến tới một quốc gia giàu mạnh", chắc là bạn đặc biệt quan tâm đến kinh tế. Về phương diện kinh tế, vai trò lãnh đạo của chính quyền là hiển nhiên và có thể thay đổi tùy theo mức độ phát triển. Nói chung thì mức độ phát triển càng cao thì trọng lượng tương đối của nhà nước càng ít cần thiết và có thể giảm nhẹ, nhưng đằng nào thì vai trò của nhà nước cũng rất quan trọng. Ngoài quyền ban hành những luật lệ qui định sinh hoạt kinh tế, nhà nước còn giữ ba phương tiện quyết định để can thiệp vào kinh tế: thuế, lãi suất cơ bản và các chi tiêu công cộng.
 
Quan điểm của THDCÐN là đằng nào vai trò của nhà nước cũng rất quan trọng nên cần có một ưu tư thường trực là giữ tầm vóc của nhà nước ở mức độ tối thiểu cần thiết, tránh hết sức một nhà nước kềnh càng, nhường không gian tối đa cho xã hội dân sự, ý kiến và sáng kiến. Những gì tư nhân có thể làm nhà nước sẽ không làm. Nhà nước tập trung cố gắng làm những điều cần thiết hoặc có ích mà tư nhân không làm được hoặc chưa làm được. Chúng tôi gọi chủ trương đó là chủ trương nhà nước nhẹ.
 
Vai trò của nhà nước là một trong những đề tài đã được thảo luận và tranh luận nhiều nhất và sẽ còn tiếp tục được bàn cãi. Theo tôi, nó sẽ là một trong những điểm nóng nhất trong cuộc tranh cử tổng thống sắp tới tại Mỹ, nơi có nền dân chủ được coi là vững chắc nhất. Những tranh luận về vai trò của nhà nước sẽ không bao giờ chấm dứt, tuy vậy chúng không được làm ta quên đi một điều còn quan trọng hơn sự kiện vai trò của nhà nước nặng hay nhẹ, đó là nhà nước phải lương thiện. Một nhà nước tham nhũng luôn luôn là một tai họa.
 
2. Khi nào thì trí thức nên độc lập với chính quyền, lúc nào thì nên tham gia ? Trí thức hải ngoại hiện nay nên về nước hay ở nước ngoài?
 
Câu đầu của bạn chủ yếu đặt ra cho trí thức trong nước, câu sau chỉ riêng cho trí thức ở nước ngoài. Cả hai đều là những vấn đề lớn.
 
Nếu muốn nói một cách thật giản lược thì trong một xã hội dân chủ (mà chúng ta muốn hướng tới) có ba không gian sinh hoạt: một không gian cá nhân, một không gian công quyền và một không gian xã hội dân sự.
 
Không gian cá nhân, có thể gọi nôm na là "đời tư" và được qui định bởi các quyền tự do căn bản của con người, hoàn toàn thuộc mỗi cá nhân và không thể bị xâm phạm.
 
Không gian công quyền gồm các định chế của nhà nước.
 
Không gian xã hội dân sự, gồm các kết hợp hay tổ chức của người dân không tùy thuộc chính quyền, là vùng trái độn ở giữa, nơi chính quyền cũng như các cá nhân đều có thể tham gia trong một tương quan bình đẳng không phân biệt người cai trị với kẻ bị trị. Xã hội dân sự là vòng đai phòng thủ bên ngoài của tự do cá nhân đồng thời cũng là môi trường sản xuất ý kiến và sáng kiến.
 
Trong các chế độ độc tài, không gian cá nhân và không gian xã hội dân sự bị thu hẹp trong khi không gian công quyền quá lớn. Trong các xã hội độc tài toàn trị, không gian cá nhân càng bị thu hẹp hơn, còn xã hội dân sự hầu như bị xóa bỏ.
 
Hiểu như thế thì người trí thức luôn luôn phải giữ lấy một không gian cá nhân, ngay cả khi tham gia chính quyền. Ngay chính vị thủ tướng hay tổng thống, nếu là một trí thức, cũng phải giữ một mức độ độc lập nào đó đối với chính quyền. Ai cũng phải có những lúc độc lập với chính quyền, đặc biệt là trong lúc suy tư và sáng tạo. Suy nghĩ bằng cái đầu của chính mình là một bắt buộc của trí thức.
 
Ðó là nói một cách lý thuyết. Trong thực tại Việt Nam hiện nay thì người trí thức Việt Nam không những phải độc lập mà còn phải đối lập với chính quyền này. Sự thực không thể chối cãi là chúng ta đang có một chính quyền quá thô bạo và tham nhũng. Một người trí thức lương thiện không có một lý do nào để không đối lập với nó cả. Ðối lập một cách ôn hòa, trách nhiệm và xây dựng, nhưng phải đối lập vì đó là mệnh lệnh của lương tâm và lòng yêu nước.
Còn lúc nào thì nên tham gia? Chắc chúng ta đều đồng ý không coi những người làm việc chuyên môn trong các công ty quốc doanh là "tham gia chính quyền". Theo tôi, chỉ có hai trường hợp: một là không thể từ chức vì sinh kế hay vì an ninh cho cá nhân hoặc gia đình; hai là để thúc đẩy sự chuyển hóa về dân chủ ngay từ bên trong. Trong trường hợp thứ nhất phải hiểu là mình đang làm một chọn lựa bất đắc dĩ và nên ứng xử một cách phù hợp. Trường hợp thứ hai chỉ có thể hình dung được nếu đồng thời cũng đã tham gia một tổ chức dân chủ, còn nếu chỉ đơn độc thì hy vọng cải hóa chế độ từ bên trong chỉ là một sai lầm, mình tự đánh mất mình và góp phần củng cố chế độ chứ không thay đổi được nó.
 
Còn câu hỏi trí thức hải ngoại hiện nay nên về nước hay ở nước ngoài, tôi nghĩ tùy trường hợp cá nhân của mỗi người mà về nước hay ở nước ngoài có lợi hơn cho đất nước và cho cuộc vận động dân chủ.
 
Một thành kiến nên được gạt đi là phải ở trong nước mới phục vụ được đất nước.Chúng ta đang sống trong một thế giới toàn cầu hóa với những phương tiện truyền thông mãnh liệt. Người ta có thể làm việc một cách trực tiếp và tức khắc với những người ở cách xa nửa vòng trái đất. Khoảng cách gần như đã biến mất. Ở bất cứ đâu người ta cũng có thể đóng góp cho đất nước. THDCÐN coi quốc gia như một không gian liên đới, một tình cảm và một dự án tương lai chung. Trong quan niệm đó, người ta có thể ở Los Angeles và có quốc tịch Mỹ mà vẫn là người Việt Nam, ngược lại người ta cũng có thể ở Hà Nội mà không còn là người Việt, nếu không còn cảm thấy có một tình cảm và một trách nhiệm nào đối với dân tộc và đất nước Việt Nam.
 
   
Ngoài ra, đặt vấn đề trí thức Việt Nam nên về nước hay không còn có thể dẫn đến một nhận thức sai là chúng ta có quá nhiều người ở nước ngoài. Thực ra chúng ta có quá ít. Cộng đồng hải ngoại có vai trò rất cần thiết cho mọi quốc gia. Ðó là những đầu cầu văn hóa, khoa học, kỹ thuật, thương mại rất có lợi và rất cần. Ðó cũng là con mắt của các dân tộc để quan sát và học hỏi ở thế giới. Các dân tộc tiến lên mạnh mẽ gần đây cũng cậy nhờ rất nhiều ở những cộng đồng hải ngoại hùng hậu.
 
   
Một cách cụ thể, với 90 triệu dân chúng ta nên có một cộng đồng người Việt hải ngoại khoảng 9 hay 10 triệu người. Hiện nay, trên thống kê, chúng ta có khoảng ba triệu rưỡi người Việt ở nước ngoài. Quá ít. Ðã thế, một phần đáng kể lại là người Việt gốc Hoa, nhiều người sau khi ra nước ngoài trở thành người Mỹ, hay nguời Pháp, người Úc gốc Hoa chứ không còn ràng buộc với Việt Nam nữa. Một số đông đảo người Việt cũng hội nhập sâu vào nước tạm cư và chỉ một số rất ít còn ràng buộc với Việt Nam, chủ yếu vì chán ngán chế độ cộng sản và thái độ thô bạo của nó đối với người Việt ở nước ngoài. Số người Việt hải ngoại thực sự còn gắn bó với đất nước chưa chắc đã được một triệu. Chúng ta cần đưa thêm người Việt ra nước ngoài thay vì mong người Việt hải ngoại hồi hương. Một chính quyền Việt Nam dân chủ sẽ phải vận dụng mọi sáng kiến để, một mặt gia tăng số người Việt sinh sống ở nước ngoài, mặt khác siết chặt quan hệ giữa người Việt hải ngoại và đất nước.
 
3. Vì sao rất nhiều quốc gia lật đổ được độc tài mà không thoát khỏi số phận èo uột, nhược tiểu, kém hạnh phúc?
 
Tôi có cảm tưởng là bạn Hy Văn chỉ đặt câu hỏi này để tạo dịp cho tôi nhắc lại một điều mà chúng ta đều biết nhưng dễ quên trong lúc lý luận vì nó quá hiển nhiên. Ðó là phải phân biệt điều kiện cần và điều kiện đủ. Loại bỏ độc tài và thiết lập dân chủ là điều kiện cần để các vấn đề quốc gia được thảo luận và giải quyết một cách đúng đắn và những người trách nhiệm được chọn lựa một cách đúng đắn. Tuy vậy dân chủ không thay thế cho những giải pháp và những con người. Vẫn cần những chọn lựa thông minh và những người giỏi và có văn hóa tổ chức.
Không chỉ thủ tướng và các bộ trưởng giỏi mà còn cần cả những giáo sư, bác sĩ, kỹ sư, doanh nhân giỏi, nhưng công nhân lành nghề và yêu nghề, những nhà buôn năng động, những nghệ sĩ tài ba v.v. cho một đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Dân chủ tạo điều kiện thuận lợi để có được những con người như thế nhưng không thể thay thế họ.
 
Câu hỏi 10:
 
Cuối cùng là một câu hỏi gửi cá nhân ông Nguyễn Gia Kiểng. Mười năm trước, khi viết cuốn Tổ Quốc Ăn Năn, ông đã phân tích bệnh tình của văn hóa Việt Nam và đề xuất nhiều biện pháp chữa trị. Vậy theo ông, trong thời điểm hiện tại, văn hóa nước mình đang biến đổi ra sao? Trong tương lai, nó có thể chuyển hóa thế nào? Quá trình này ảnh hưởng thế nào đến công cuộc dân chủ hóa? Theo ông, trí thức Việt Nam đã làm tròn trách nhiệm hướng dẫn quần chúng trong cuộc chuyển đổi văn hóa chưa?
 
Nguyễn Gia Kiểng trả lời:
 
Bạn Tùng thân mến,
 
Trước hết tôi xin bày tỏ lòng biết ơn và sự cảm phục đối với bạn. Qua những phát biểu trên diễn đàn này, tôi nhận thấy là bạn lý luận rất chính xác và hiểu rất rõ THDCÐN. Nếu bạn ở trong Tập Hợp chắc chắn tôi đã khẩn khoản yêu cầu bạn tham gia cuộc hội luận này với tư cách đại diện THDCÐN. Mong có dịp gặp bạn.
 
Bạn phân vân: Xã hội Việt Nam đã chín muồi để nắm bắt cơ hội này chưa? Chúng ta cần chuẩn bị thêm những gì, để không bị lỡ tàu như hồi 1989? Thú thực anh em chúng tôi trong THDCÐN cũng phân vân như bạn. Theo chúng tôi, xã hội Việt Nam đã chín muồi từ lâu rồi cho một cuộc cách mạng dân chủ. Vấn đề là trí thức Việt Nam chưa sẵn sàng. Tôi đã có nhiều dịp phân tích tình trạng đáng buồn này, gần đây nhất là qua hai bài đã được đăng trên các Web Thông Luận và Dân Luận: "Ngoại lệ Việt Nam: chế độ cộng sản còn kéo dài tới bao giờ?" và "Chuẩn bị cho một làn sóng dân chủ mới". Nói chung, trí thức Việt Nam cần đầu tư thêm cố gắng học hỏi vào tư tưởng chính trị và đấu tranh chính trị và cần ý thức rằng đấu tranh chính trị bắt buộc phải là đấu tranh có tổ chức. Nếu trí thức Việt Nam khắc phục được hai khuyết điểm này thì tình hình có thể thay đổi rất nhanh chóng. Ðàng nào, dù muốn hay không thì trí thức vẫn phải lãnh đạo cuộc vận động dân chủ.
 
Bạn hoàn toàn có lý khi phát biểu rằng những gì đang xảy ra tại các nước Ả Rập không chứng tỏ rằng có thể thắng các chế độ độc tài mà không cần có tổ chức. Trái lại nếu quan sát kỹ, chúng còn chứng tỏ thêm một lần nữa rằng xây dựng tổ chức dân chủ phải được dành ưu tiên cao nhất. Những biến cố đang diễn ra tại các nước này, đặc biệt là tại Tunisia, Ai Cập và Libya, chủ yếu là do mâu thuẫn nội bộ giữa hai lực lượng quân đội và công an. Quân đội đã xúc tác và bảo vệ những cuộc xuống đường đòi dân chủ. Tuy vậy vì thiếu các tổ chức dân chủ mạnh, tương lai các nước này còn những dấu hỏi lớn.
 
Khi nói rằng nguyên nhân chính của những biến cố này là quân đội tôi không coi nhẹ sự tham gia của quần chúng, đặc biệt là thanh niên. Bạn đã nhìn rất đúng, những phương tiện vận động thanh niên như Facebook, Twitter là những vũ khí rất lợi hại. Chúng tôi đã có một nhóm nghiên cứu và huấn luyện sử dụng các dụng cụ này. Facebook Thông Luận đang trong giai đoạn thử nghiệm, vấn đề chính là nội dung các thông điệp chứ không phải là kỹ thuật.
 
Thông điệp mà chúng ta cần gửi tới tuổi trẻ là họ xứng đáng với một tương lai khác, và họ phải chủ động đấu tranh chứ không nên trông đợi ở sự dẫn dắt của lớp trí thức đàn anh ; họ cần hiểu rằng phải có một giải pháp chung cho đất nước chứ mỗi người không thể luồn lách để tự tìm những giải đáp cá nhân cho những vấn đề cá nhân. Các chế độ độc tài không mong muốn gì hơn là thanh niên chạy theo chủ nghĩa luồn lách. Các thế hệ trí thức Việt Nam trước đã hành xử như vậy, và thảm kịch đất nước mà chúng ta đang sống chính là hậu quả của cách ứng xử này.
 
Làn sóng dân chủ thứ tư đang diễn ra, về bản chất nhắm lật đổ các chế độ độc tài hậu cộng sản mà đặc tính là không có một ý thức hệ nào mà chỉ thuần túy dựa trên đàn áp. Nó sẽ cần một thời gian khoảng một hay hai năm để tiêu hóa những thắng lợi tại các nước Bắc Phi và Trung Ðông trước khi thanh toán các chế độ độc tài khác. Chúng ta còn thời giờ, dù không nhiều. Thái độ của trí thức Việt Nam là một dấu hỏi lớn. Tôi kỳ vọng vào khối trí thức trẻ hơn là vào lớp trí thức đã có địa vị trong xã hội.
 
Chúng ta có nhiều triển vọng, hai chế độ cộng sản Việt Nam và Trung Quốc sắp gặp những khó khăn kinh tế lớn, trong khi cho tới nay biện minh duy nhất của chúng là phát triển kinh tế. Chế độ cộng sản Việt Nam không khoa học như một số người bi quan có thể nghĩ.
 
Một thực trạng chưa được ý thức đủ là hiện nay đảng CSVN đã gần như mất quyền lực. Công an đang kiểm soát chính quyền và chính quyền ngày càng lấn áp đảng, tư sản đỏ khống chế tất cả.Chẳng bao lâu đa số đảng viên sẽ ý thức được điều này và phong trào dân chủ, nếu sáng suốt, có thể đón nhận một số đông những người cộng sản lương thiện.
 
Một mâu thuẫn mới cũng sẽ ngày càng rõ rệt giữa quân đội và công an. Công an khống chế xã hội và nắm gần hết mọi quyền lợi kinh tế nhưng quân đội lại có khả năng đánh gục công an. Tương lai chế độ cộng sản Việt Nam rất bấp bênh. Một tình trạng mới cũng sẽ xuất hiện: sau đợt biến động này, khi các nước Ả Rập đã trở thành dân chủ, các chế độ độc tài còn lại sẽ còn cô lập hơn nữa, người ta sẽ nhìn chúng một cách gớm ghiếc như những chế độ không bình thường, những rác rưởi cần được quét đi để làm sạch thế giới.
 
Cảm ơn bạn đã nhắc lại những quan tâm và đề nghị của tôi để thay đổi văn hóa Việt Nam. Tôi cũng chỉ là một trong số nhiều người cổ võ cho cuộc cách mạng văn hóa này. Về điểm này có thể tôi sẽ làm bạn ngạc nhiên: tôi không bi quan, dù vẫn bồn chồn mong đợi một chuyển biến tâm lý và văn hóa nhanh chóng hơn nữa vì chúng ta, nhất là trí thức Việt Nam, còn quá tụt hậu về mặt văn hóa, nhất là văn hóa chính trị.
 
Nói chung thì chuyển biến tâm lý đã khá nhanh chóng, và tôi tự nghĩ mình đã khá may mắn khi lay động những thành kiến văn hóa và lịch sử đã được áp đặt trong cả ngàn năm mà không gặp những chống đối dữ dội hơn, ngược lại còn được hưởng ứng khá nồng hậu. Cụ thể là nếu lùi về khoảng mười năm về trước, khi cuốn Tổ Quốc Ăn Năn xuất hiện, ta thấy có vô số những tác phẩm và bài viết tôn xưng Khổng Tử và Khổng Giáo, tôn vinh Nguyễn Huệ và bạo lực. Ngày này hầu như không còn những bài viết như vậy nữa. Thực ra thay đổi đã khá ngoạn mục. Tiến bộ đã rất nhanh, chúng ta chỉ có cảm tưởng là nó không đủ nhanh vì chúng ta quá chậm trễ mà thôi.
 
Băn khoăn cuối cùng của bạn là: trí thức Việt Nam đã làm tròn trách nhiệm hướng dẫn quần chúng trong cuộc chuyển đổi văn hóa chưa? Quan điểm của tôi, cũng là của đa số anh em trong THDCÐN, là chưa, nhưng càng ngày càng có những dấu hiệu khả quan. Mong rằng ngày càng có thêm những người như bạn để chúng ta cùng bắt tay nhau thúc đẩy đất nước chuyển hóa nhanh hơn nữa.

Ban biên tập Dân Luận thực hiện

Tổ Quốc Ăn Năn

Các bạn có thể mở đọc toàn bộ quyển Tổ Quốc Ăn năn dưới dạng PDF ở đây
và tùy ý chuyển tài về máy vi tính của bạn.

Hội Măng Non

Avenir - Măng Non là một hội thiện nguyện. Mời quý bạn ghé vào trang Mang Non (Avenir) để biết thêm chi tiết.

Nghĩa Hội VNTD

Nghĩa Hội Việt Nam Tự Do yểm trợ các anh em dân chủ gặp khó khăn trong nước. Mời quý bạn xem chi tiết nơi đây

Tìm kiếm

Điểm tin & Thời sự

23/04/2014 : Cảng biển - Khát khao cháy bỏng của Hải quân Trung Quốc (Infonet)

Viết bình luận

Xin mời các bạn thoải mái viết còm. Xin nhớ tôn trọng lẫn nhau, gìn giữ tinh thần bất bạo động.


Số bảo mật
Đổi mới


Danh sách phim và video

FacebookMySpaceTwitterDiggDeliciousStumbleuponGoogle BookmarksRedditTechnoratiLinkedinRSS Feed